ABD’de sosyal medya platformları Meta ve YouTube, genç kullanıcıları bilinçli şekilde bağımlılığa sürükledikleri iddiasıyla Los Angeles’ta açılan kapsamlı bir davada yargılanıyor. Los Angeles Yüksek Mahkemesi’nde başlayan duruşmada tarafların açılış beyanları alınırken, şirketlerin platform tasarımları ve iç yazışmaları tartışmaların odağına yerleşti.
Davayı açan ve kimliği K.G.M. olarak gizlenen 20 yaşındaki genç kadın, çocuk yaşta kullanmaya başladığı Instagram ve YouTube gibi platformların dikkat çekmek ve kullanıcıları platformda tutmak amacıyla özel olarak tasarlandığını öne sürdü. Davacı taraf, bu tasarımların psikolojik etkilerinin ciddi sonuçlara yol açtığını savunuyor.
“Çocukların beyinleri hedef alındı” iddiası
Davacının avukatı Mark Lanier, jüriye yaptığı konuşmada sosyal medya şirketlerini kumarhanelerde kullanılan bağımlılık yaratıcı yöntemlere benzer teknikler kullanmakla suçladı. Lanier, şirketlerin çocuk ve gençlerin beynini bağımlı hale getirmeyi hedeflediğini iddia ederek, platformların olası risklere karşı yeterli uyarı yapmadığını ileri sürdü. Davacı genç kadının depresyonunun ağırlaştığı ve intihar düşüncelerinin tetiklendiği de dava dosyasında yer aldı.
Dava kapsamında TikTok ve Snap Inc. de başlangıçta sanıklar arasındaydı ancak iki şirket duruşma öncesinde uzlaşmaya giderek davadan ayrıldı.
Zuckerberg’in e-postaları gündeme geldi
Mahkemeye sunulan 2015 tarihli bir e-postada, Meta CEO’su Mark Zuckerberg’in platformlarda geçirilen süreyi yüzde 12 artırmayı hedeflediğine dair ifadelerin yer aldığı öne sürüldü. Davacı taraf, bu yazışmanın şirketlerin kullanıcıları daha uzun süre çevrim içi tutmayı stratejik bir amaç haline getirdiğinin kanıtı olduğunu savundu.
YouTube’un çatı şirketi Alphabet Inc. için de genç kullanıcıların reklam gelirleri açısından kritik görüldüğü ve bu nedenle özellikle hedef alındığı iddiaları dile getirildi.
Meta’dan savunma: “Tek neden platformlar değil”
Meta’nın avukatı Paul Schmidt ise davacının ruh sağlığı sorunlarının yalnızca Instagram kullanımına bağlanamayacağını savundu. Schmidt, genç kadının aile içi sorunlar, ihmal, zorbalık ve erken yaşta terapi geçmişi gibi çok sayıda risk faktörü bulunduğunu vurgulayarak platformların tek başına belirleyici bir etken olup olmadığının sorgulanması gerektiğini belirtti.
Emsal olabilecek süreç
Yaklaşık altı hafta sürmesi beklenen davada uzmanlar, aile bireyleri ve şirket yöneticilerinin tanık olarak dinlenmesi planlanıyor. Mark Zuckerberg’in de ifade vermesi bekleniyor.
Uzmanlara göre davanın sonucu, ABD genelinde açılan ve açılması planlanan binlerce benzer dava için emsal teşkil edebilir. Mahkemeden çıkacak kararın, sosyal medya platformlarının tasarım anlayışı ve sektördeki düzenlemeler üzerinde önemli etkiler yaratabileceği değerlendiriliyor.
