Ege Üniversitesi (EÜ) Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday’ın yürütücülüğünü yaptığı TÜBİTAK destekli projede, Ay ve Mars yüzeyini temsil eden regolit simülantlarında domates yetiştirildi.
Doç. Dr. Uzilday, eşi Doç. Dr. Barış Uzilday ve EÜ Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız ile birlikte hazırlanan proje kapsamında yaklaşık 15 aydır çalışmaların sürdüğünü belirtti. Çalışmalar için ABD’den Ay ve Mars regolit simülantlarının temin edildiği bildirildi.
Ekstremofitlerle biyolojik iyileştirme
Projenin ilk aşamasında, yüksek sıcaklık, ağır metal, kuraklık ve tuzluluk gibi zor koşullara dayanabilen ekstremofit bitkiler kullanıldı. Turpgiller familyasından “schrenkiella parvula”, “arabis alpina” (kazteresi) ve “noccaea sempervivum” bitkileri regolit benzerlerinde yetiştirilerek yüksek metal ve tuz içeriğinin azaltılması hedeflendi.
Uzay biyolojisi alanında çalıştıklarını belirten Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, şunları söyledi:
"İnsanlık Ay ve Mars’ta koloni kurmayı planlıyor. Uzayda mikro yer çekimi ortamında bitki yetiştirmek mümkün ancak oldukça sınırlı. Bu nedenle regolitlerde bitki yetiştirme fikri üzerinde çalışıyoruz."
Regolitlerin organik madde bakımından son derece fakir olduğuna dikkat çeken Uzilday,
"Dünya’daki toprağın aksine bu ortamlarda doğal bir canlılık bulunmuyor. Dünya’dan Ay ya da Mars’a toprak götürmek mümkün değil. Biz de regolitleri tarıma elverişli hale getirmeye çalışıyoruz" dedi.
Türkiye’nin ilk astronotu Alper Gezeravcı için hazırladıkları deneylere de değinen Uzilday, ekstremofit bitkiler sayesinde regolitlerin biyolojik olarak iyileştirildiğini ifade etti.
“Meyve elde ettik”
Çalışmanın ikinci aşamasında metal ve tuz içeriği azaltılan regolit benzerlerinde domates yetiştirildiğini belirten Uzilday,
"Ay ve Mars regolitlerinde ekstremofit bitki yetiştirdik. Domates bitkisini yetiştirmeye başladık, bazılarında yüksek miktarda meyve de elde ettik. Bundan sonraki aşamada meyvelerin kalitesini ve moleküler mekanizmalarını araştıracağız" ifadelerini kullandı.
EÜ Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız ise analiz sürecine ilişkin şunları kaydetti:
"Bitkilerin gelişimi devam ediyor. Hasat olgunluğuna gelen domateslerde detaylı kalite analizleri yapacağız. Dünya toprağında ve regolit simülasyonlarında yetişen meyveleri karşılaştırarak tüketilebilirlik açısından değerlendireceğiz."
Elde edilecek verilerin, gelecekte Ay ve Mars’ta kurulması planlanan olası koloniler için uzay tarımı konusunda önemli bir bilimsel altyapı oluşturması bekleniyor.
