Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), yıllık Dünya Enerji Görünümü (WEO) raporunu yayımladı. Raporda, Orta Doğu'daki çatışmaların enerji piyasalarına etkileri, Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyat kesintileri ve ülkelerin gelecekte izleyebileceği enerji politikaları değerlendirildi.
Rapora göre dünya, tarihin en büyük enerji arz şoklarından biriyle karşı karşıya bulunurken, küresel enerji piyasalarında belirsizlikler giderek artıyor. Hükümetlerin mevcut krize karşı alacağı kararların, önümüzdeki yıllarda enerji sektörünün yönünü belirlemesi bekleniyor.
IEA, gelir ve nüfus artışının yanı sıra ulaşım, ısıtma, soğutma ve bilgi işlem gibi alanlardaki gelişmelerin enerji talebini artırmaya devam edeceğini öngördü. Küresel sıcaklıkların yükselmesiyle soğutma ihtiyacının da hızla arttığına dikkat çekilen raporda, binaları soğutmak için gereken enerji talebinin tarihte ilk kez ısıtma ihtiyacını aştığı belirtildi.
Hürmüz Boğazı'ndaki kriz ülkelerin enerji stratejilerini değiştiriyor
Hürmüz Boğazı'ndaki enerji sevkiyatının ciddi biçimde aksaması, birçok ülkeyi enerji güvenliğini yeniden değerlendirmeye yöneltti. Ülkeler, dışa bağımlılığı azaltmak ve enerji maliyetlerini kontrol altında tutmak amacıyla alternatif kaynaklara yönelirken, arz kaynaklarının ve ticaret rotalarının çeşitlendirilmesi ön plana çıktı.
IEA'nın değerlendirmesine göre ülkeler, yerli enerji kaynaklarına daha fazla öncelik verirken elektrifikasyonu hızlandırmaya yönelik adımlar da atıyor.
Raporda, Hürmüz Boğazı'ndaki deniz taşımacılığına yönelik risklerin uzun süre devam ettiği bir senaryo da ele alındı. Buna göre alternatif boru hatlarına, yeni arz kaynaklarına ve farklı tedarik rotalarına yapılacak yatırımlar sayesinde boğazdan geçen petrol akışına duyulan ihtiyaç önemli ölçüde azalabilir.
Kriz öncesinde günlük 20 milyon varil seviyesinde bulunan bu akışın 2030'da 8,5 milyon varile, 2035'te ise 2 milyon varilin altına gerileyebileceği öngörüldü.
Buna rağmen Orta Doğu'nun, söz konusu senaryoda da uluslararası piyasalara petrol ihraç eden dünyanın en büyük bölgesi olmayı sürdüreceği kaydedildi.
Yenilenebilir ve nükleer enerji öne çıkıyor
IEA raporunda, enerji güvenliğini güçlendirmek isteyen ülkelerin yerli kaynaklara yönelmesinden en fazla yararlanması beklenen alanların yenilenebilir ve nükleer enerji olduğu belirtildi.
Özellikle güneş fotovoltaik teknolojisinin tüm senaryolarda güçlü büyüme kaydetmesi beklenirken, enerji verimliliği ve biyoyakıtların da bazı ülkelerde daha fazla önem kazanacağı değerlendirildi.
Öte yandan Asya'daki enerji politikalarında kömürün ağırlığını koruyabileceğine dikkat çekildi. Petrol ve doğal gaz ithalatına bağımlı birçok Asya ülkesinin önemli yerli kömür rezervlerine sahip olması, enerji güvenliği kaygılarının kömür kullanımını daha uzun süre gündemde tutabileceğine işaret ediyor.
Elektrik talebinde hızlı büyüme bekleniyor
Raporda, küresel enerji krizinin elektrifikasyon sürecini hızlandırdığına da dikkat çekildi.
2019'dan bu yana dünya genelinde elektrik talebinin küresel ekonomiden daha hızlı ve toplam enerji talebinin iki katı hızında arttığı bildirildi. Bu yükselişte sanayide elektrik motorlarının, ev aletlerinin, klimaların, elektrikli araçların, ısı pompalarının ve veri merkezlerinin yaygınlaşması etkili oldu.
IEA, elektrik talebinin 2035'e kadar daha da hızlı büyümesini bekliyor. Elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının ise incelenen tüm senaryolarda küresel ölçekte yüzde 30'a yaklaşacağı tahmin ediliyor.
Yakıt fiyatlarındaki dalgalanmaların elektrikli teknolojilere geçişi daha stratejik hale getirdiği belirtilen raporda, krizden etkilenen bazı ülkelerde elektrikli araç satışlarının yanı sıra güneş paneli ve batarya ticaretinde de belirgin artış yaşandığı aktarıldı.
Petrol ve doğal gaz fiyatlarında yeni dönem yaşanabilir
IEA, Orta Doğu'daki çatışmanın sona ermesi halinde petrol ve doğal gaz piyasalarında farklı dinamiklerin devreye girebileceğine işaret etti.
Özellikle gecikmeli sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) arzının piyasaya ulaşmasıyla küresel petrol ve doğal gaz arzının güçlü biçimde toparlanabileceği değerlendirildi. Bu gelişmenin, stokların yeniden doldurulması sürecinde dahi fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabileceği belirtildi.
Bununla birlikte elektrifikasyonun hızlanması gibi enerji talebindeki yapısal değişimlerin, petrol ve doğal gaz piyasalarının geleceğini önemli ölçüde etkileyebileceği kaydedildi.
Enerji krizinin gelişmekte olan ülkelere etkisi büyüyebilir
Raporda, enerji krizinin özellikle gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerde enerjiye erişim konusunda son yıllarda elde edilen kazanımları riske atabileceği uyarısı yapıldı.
2025'te elektriğe ve temiz pişirme imkanlarına erişimde hızlanan ilerlemenin, 2026'da yükselen yakıt fiyatları ve arz sıkıntıları nedeniyle yavaşlayabileceği ifade edildi.
Öte yandan düşük emisyonlu enerji teknolojilerinin yaygınlaşması hız kazanabilecek olsa da mevcut veya açıklanmış politikalara dayalı senaryolarda küresel sıcaklık artışının 2,5 ila 2,9 dereceye ulaşabileceği belirtildi. Raporda, bu tablo ile 1,5 derece hedefiyle uyumlu sıcaklık artışı arasında önemli bir fark bulunduğuna dikkat çekildi.
Fatih Birol: Enerji dünyasının kriz öncesine dönmesi için inandırıcı bir yol göremiyorum
IEA Başkanı Fatih Birol da rapora ilişkin değerlendirmesinde, Hürmüz Boğazı kaynaklı kesintilerin enerji sisteminde büyük bir şoka neden olduğunu belirtti.
Enerji sektörünün ve küresel ekonominin önemli bir dayanıklılık gösterdiğini ifade eden Birol, krizin uzaması halinde etkilerinin daha derin olacağına işaret ederek, "Enerji dünyasının kriz öncesindeki durumuna dönmesini sağlayacak inandırıcı bir yol göremiyorum." dedi.
Bu yılki Dünya Enerji Görünümü raporunun farklı enerji senaryolarını kapsamlı biçimde ele aldığını belirten Birol, ülkelerin geleceğe yönelik kararlarında bu analizlerden yararlanabileceğini kaydetti.
Enerji güvenliğini artırmak isteyen ülkelerin bir bağımlılığı başka bir bağımlılıkla değiştirmemesi gerektiğini vurgulayan Birol, şu değerlendirmede bulundu:
"Bir bağımlılığın yerine başka bir bağımlılık koymamaya dikkat etmeli. Bununla birlikte, geleceğe ilişkin umut veren bir gelişme olarak enerji güvenliği ile enerji dönüşümü hedefleri hiçbir zaman bugünkü kadar örtüşmemişti."
Birol, mevcut krizin oluşturduğu baskıların gelecek on yıllarda enerji güvenliği, sürdürülebilirlik ve refahı şekillendirecek kararların önüne geçmemesi gerektiğini belirtti.
Ülkelerin kendi kaynakları ve öncelikleri doğrultusunda farklı enerji politikaları izleyebileceğini ifade eden Birol, daha güvenli, karşılanabilir maliyetli ve sürdürülebilir bir enerji sistemi oluşturulması için uluslararası işbirliğinin önemini vurguladı.