Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB), eylül ayına ilişkin üretici ve market fiyatları ile tarımsal girdi maliyetlerindeki değişimleri açıkladı. Rapora göre, üretici ile market arasındaki fiyat farkının en yüksek olduğu ürün limon oldu. Üreticide 7 liradan satılan limon, markette 51 lira 34 kuruşa kadar çıktı.
YÜZDE 63,4 FİYAT FARKI
Eylülde limonda üretici ve market arasındaki fiyat farkı yüzde 633,4 olarak hesaplandı. Limonu yüzde 339,1 ile kuru incir, yüzde 337,8 ile havuç, yüzde 237,9 ile elma ve yüzde 228,3 ile maydanoz takip etti. Buna göre limon markette üretici fiyatının 7,3 katına satılırken, kuru incir ve havuç 4,4 kat, elma 3,4 kat, maydanoz ise 3,3 kat daha yüksek fiyata tüketiciye ulaştı.
Üreticide 130 lira olan kuru incirin market fiyatı 570 lira 77 kuruşa, 11 liralık havucun 48 lira 16 kuruşa, 21 lira 66 kuruşluk elmanın 73 lira 20 kuruşa, 7 lira 66 kuruşluk maydanozun ise 25 lira 14 kuruşa yükseldiği görüldü.
Markette 36 ürünün 25'inde fiyat arttı
TZOB verilerine göre eylül ayında markette takip edilen 36 ürünün 25'inde fiyat artışı yaşanırken, 11 ürünün fiyatı geriledi.
Markette fiyatı en fazla yükselen ürün yüzde 26 ile patlıcan oldu. Patlıcanı yüzde 21,1 ile kırmızı mercimek, yüzde 18,5 ile sivri biber, yüzde 16,4 ile yeşil mercimek ve Antep fıstığı izledi.
Fiyatı en fazla düşen ürün ise yüzde 39,5 ile limon oldu. Limonun ardından yüzde 33,4 ile yeşil soğan, yüzde 21 ile kuru soğan, yüzde 18,3 ile elma ve yüzde 14,3 ile mısırözü yağı geldi. Üretici tarafında ise 28 ürünün 16'sında fiyat artışı, 11'inde düşüş kaydedildi. Bir ürünün fiyatı değişmedi.
Üreticide fiyatı en fazla gerileyen ürün yüzde 48 ile kuru incir oldu. Kuru inciri yüzde 30 ile limon, yüzde 20,7 ile patates, yüzde 14,1 ile kuru soğan ve yüzde 13,6 ile kuru üzüm takip etti.
Üreticide en yüksek fiyat artışı ise yüzde 62,5 ile kuru fasulyede görüldü. Kuru fasulyenin ardından yüzde 23,3 ile patlıcan, yüzde 15,5 ile elma, yüzde 13,1 ile kabak ve yüzde 12,1 ile yeşil mercimek geldi.
Fiyat değişimlerinde hasat ve arz etkisi
TZOB'un raporunda ürün fiyatlarındaki değişimlerin nedenlerine de yer verildi. Kuru incirde TARİŞ'in alım fiyatını henüz açıklamamasının, piyasadaki fiyatların geçen sezonun altında oluşmasına yol açtığı belirtildi. Bu nedenle üretici fiyatlarının 130 lira seviyelerine kadar gerilediği ifade edildi.
Limonda ise hasadın devam etmesi ve depolarda geçen yıldan kalan ürünlerin de piyasaya sürülmesiyle arzın arttığı, bunun da fiyatların düşmesine neden olduğu aktarıldı. Patates ve kuru soğanda da hasadın sürmesiyle piyasadaki ürün miktarının artmasının fiyatları aşağı çektiği belirtildi. Patlıcan ve kabakta ise olumsuz hava koşulları ve tarladan seraya geçiş döneminin arzı azaltması nedeniyle fiyatların yükseldiği kaydedildi.
Mazot fiyatLARINDA ARTIŞ
Raporda tarımsal üretimde kullanılan girdilerdeki fiyat değişimleri de dikkat çekti. Eylül ayında ağustosa göre DAP gübresi yüzde 9,9, ÜRE gübresi yüzde 6,7, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 6,6, amonyum nitrat gübresi yüzde 6,3 ve amonyum sülfat gübresi yüzde 1,4 arttı.
Son bir yılda ise amonyum nitrat gübresindeki artış yüzde 69,2'ye ulaştı. Aynı dönemde amonyum sülfat yüzde 55,6, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 38,6, DAP gübresi yüzde 35,9 ve ÜRE gübresi yüzde 13,7 arttı.
Eylül ayında süt yemi yüzde 4,4, besi yemi yüzde 4,2 yükselirken, son bir yılda her iki yem grubundaki artış yüzde 31,8 oldu. Elektrik fiyatları yıllık yüzde 25,1, tarım ilacı fiyatları yüzde 27,7 arttı.
Mazot fiyatındaki artış ise dikkat çekti. Eylülde mazot fiyatı bir önceki aya göre yüzde 12,8, geçen yılın aynı ayına göre ise yüzde 70,7 yükseldi.
çeltik ithalatı çağrısı
TZOB Başkanı Şemsi Bayraktar, çeltik hasat döneminde ithalatın durdurulması gerektiğini belirtti. Bayraktar, yerli ürünün piyasaya yoğun şekilde çıktığı dönemde ithalatın devam etmesinin üreticilerin ürünlerini satmasını zorlaştırabileceğini söyledi.
Türkiye'nin 2025 yılında 998 bin 98 ton olan çeltik üretiminin, 2026 yılı birinci tahminine göre yüzde 7,7 artarak 1 milyon 74 bin 810 tona ulaşmasının beklendiğini belirten Bayraktar, hasat döneminde yerli ürünün kısa sürede piyasaya girdiğine dikkat çekti.
Bayraktar, ithalatın devam etmesi halinde çeltik işleyen işletmelerin yerli üründen alımlarını erteleyebileceğini ve bunun üreticiye sunulan fiyatlar üzerinde baskı oluşturabileceğini ifade etti.
