Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 1909’da resmî açılışı yapılan Haydarpaşa Gar binasının orijinal projelerinde yer alan yaklaşık 1000 ahşap kazıktan yalnızca 200’ünün yerinde tespit edildiğini, teknik incelemelerin kazıkların yaklaşık yüzde 80’inin zaman içinde yok olduğunu ortaya koyduğunu açıkladı. Zeminde belirlenen sıvılaşma riskine karşı kapsamlı güçlendirme uygulamaları gerçekleştirildiğini belirten Ersoy, hassas mühendislik çalışmaları ve proje revizyonları nedeniyle açılış takviminin yeniden düzenlendiğini, ilk etabın 2027 yılı içinde tamamlanmasının hedeflendiğini bildirdi.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, Haydarpaşa Gar Sahası’nda yürütülen restorasyon ve güçlendirme çalışmalarında elde edilen yeni bulguları ve ilk etabın açılış hedefini kamuoyuyla paylaştı.
“Haydarpaşa’yı geleceğe taşırken tarihî gar binasının temellerine ilişkin kritik bir bulguya ulaştık.” ifadelerini kullanan Ersoy, yapının orijinal projeleri üzerinden yürütülen araştırmanın sonuçlarını açıkladı.
Ersoy, “Orijinal projelerde yer alan yaklaşık 1000 ahşap kazığa yönelik jeoradar incelemelerinde, yalnızca 200 kazığın yerinde olduğu tespit edildi. Teknik incelemeler, ahşap kazıkların yaklaşık yüzde 80’inin zaman içinde yok olduğunu ortaya koydu.” açıklamasında bulundu.
Zemin araştırmalarında gevşek ve suya doygun zeminde sıvılaşma riski belirlendiğini aktaran Ersoy, bu riskin gerçekleşmesi hâlinde yapıda oturma ve yana doğru hareket meydana gelebileceğinin tespit edildiğini kaydetti.
Uzmanların hazırladığı projeyle temel ve zemin güçlendirildi
Tarihî yapıyı belirlenen risklere karşı korumak için bilimsel değerlendirmeler doğrultusunda hareket ettiklerini vurgulayan Ersoy, şunları kaydetti:
“Tarihî yapıyı bu risklere karşı korumak amacıyla, uzman mühendislerin hazırladığı, akademik heyetlerin incelediği ve Danışma Kurulumuzun uygun bulduğu proje doğrultusunda yapı çevresinde fore kazık ve zemini sağlamlaştıran enjeksiyon uygulamaları gerçekleştirdik. Her aşamada teknik cihazlarla yapının davranışını izleyerek kontrollü biçimde ilerledik.”
İlk etabın daha önce İstanbul Kültür Yolu Festivali’nin başlangıcında açılmasının planlandığını hatırlatan Ersoy, hassas güçlendirme uygulamaları, bilimsel analizler ve proje revizyonları nedeniyle çalışma takviminin yeniden düzenlenmesi gerektiğini belirtti. Arkeopark alanında ortaya çıkan yeni kalıntıların korunması amacıyla altyapı ve ziyaretçi güzergâhlarına ilişkin projelerin de yenilendiğini bildirdi.
Orijinal projelerdeki yaklaşık 1.000 ahşap kazık incelendi
Haydarpaşa Garı’na ilişkin tarihsel araştırmalarda yapının orijinal projelerine ulaşıldı. Projelerin incelenmesi sonucunda, ilk inşaat sırasında temel altına uzunlukları 8 ila 21 metre, çapları 50 ila 90 santimetre arasında değişen yaklaşık 1000 ahşap kazık yerleştirildiği görüldü.
Kazıkların mevcut durumunu ve sayısını belirlemek amacıyla gerçekleştirilen jeoradar çalışmasında, 200 kazığın yerinde olduğu, 800 kazığın ise bulunmadığı tespit edildi. Teknik değerlendirmelerde bu durum, inşa tarihinden bugüne ahşap kazıkların yaklaşık yüzde 80’inin yok olduğunu gösteren bir bulgu olarak kaydedildi.
Sıvılaşma, oturma ve yanal yayılma risklerine karşı mühendislik uygulamaları
Mevcut zemin koşullarını belirlemek ve yapı çevresindeki zemin yüzeyinde gözlenen deformasyonları araştırmak amacıyla sondaj, arazi ve laboratuvar testleri, jeofizik ölçümler ile aletsel gözlem çalışmaları gerçekleştirildi.
İncelemeler sonucunda ZF sınıfında olduğu belirlenen zeminin heterojen dolgu ve sıvılaşabilir kumdan oluştuğu, gevşek ve suya doygun özellik taşıdığı tespit edildi. Zeminin önemli geoteknik riskler barındırdığı, sıvılaşmanın gerçekleşmesi durumunda yapıda oturma ve yanal yayılma hareketlerinin meydana gelebileceği belirlendi.
Bu bulgular doğrultusunda uzman mühendisler tarafından hazırlanan zemin iyileştirme projesi, konusunda uzman akademik heyetlerce incelendi ve Danışma Kurulunca uygun bulundu.
Proje kapsamında yanal yayılmanın önlenmesi amacıyla yapı çevresinde fore kazık imalatı gerçekleştirildi. Yapı içinde ve dışında ise kompaksiyon enjeksiyonu ve polimer enjeksiyonu gibi zemin güçlendirme uygulamaları yapıldı.
Uygulamalar sırasında deneysel ve gözlemsel veriler periyodik olarak toplandı. Elde edilen sonuçlara göre projelerde gerekli revizyonlara gidildi. Teknik inceleme, değerlendirme ve revizyon süreçleri ile güçlendirme uygulamalarının gerektirdiği çalışmalar, iş programının yeniden ele alınmasına ve uygulama süresinin uzamasına neden oldu.
Tarihî yapı teknik cihazlarla sürekli izlendi
Haydarpaşa Garı’nda zemin güçlendirme çalışmalarına başlanmadan önce, imalatlar sırasında yapının davranışını takip etmek amacıyla teknik izleme cihazları yerleştirildi.
Güçlendirme uygulamaları, cihazlardan elde edilen veriler doğrultusunda yapının davranışı sürekli izlenerek kontrollü ve aşamalı biçimde yürütüldü.
Bodrum katındaki sınırlı çalışma koşulları nedeniyle uygun ekipmanlarla hassas uygulamalar yapılması gerekti. Tarihî yapının mevcut taşıyıcı sistemine zarar verilmeden ve üstyapı imalatlarıyla eş güdüm içinde ilerlenmesi de ilave süre ihtiyacı doğurdu.
“İlk etabı 2027 yılı içinde tamamlamayı hedefliyoruz”
1909’da resmî açılışı yapılan tarihî gar binası ve çevresindeki kültürel mirası kapsayan çalışmalarla Haydarpaşa Gar Sahası’nda tarihinin en kapsamlı restorasyonunu yürüttüklerini belirten Ersoy, alanın müze, kütüphane ve sanat mekânlarıyla İstanbul’un kültür hayatına kazandırılacağını ifade etti.
Ersoy, “Önceliğimiz, bu eşsiz mirası bütün değerleriyle koruyarak güvenle geleceğe taşımak. Çalışmalarımızın ilk etabını 2027 yılı içinde tamamlayarak vatandaşlarımızla buluşturmayı hedefliyoruz.” açıklamasında bulundu.
Arkeoparkta yeni buluntular için projeler yenilendi
Haydarpaşa Arkeopark alanında mevcut kalıntıların konservasyonu sürerken altyapı, drenaj ve ziyaretçi dolaşım güzergâhlarına yönelik kazılarda yeni arkeolojik kalıntılar ortaya çıkarıldı.
Altyapı ve drenaj hatları ile ziyaretçi güzergâhları, mevcut ve yeni bulunan kalıntıların konumları ve korunma durumları dikkate alınarak yeniden düzenlendi. Yeni buluntuların korunması için gereken ilave çalışmalar da uygulama takvimini etkiledi.
Taşınma süreçleri bazı alanlarda çalışmalara başlamayı geciktirdi
Haydarpaşa Gar Sahası’nda farklı kurumlara ait yapı, tesis, ekipman ve kullanım alanlarının taşınma süreçleri de uygulama sıralamasında etkili oldu.
Taşınma işlemlerinin tamamlanmasının beklenmesi nedeniyle bazı bölümlerde planlanan imalatlara öngörülen zamanda başlanamadı. Boşaltılan alanların uygulamaya hazır hâle getirilmesi ve gerekli saha düzenlemelerinin yapılması da ek süre gerektirdi.
Haydarpaşa kültür ve sanatla buluşacak
Kültür ve Turizm Bakanlığı ile TCDD arasında 15 Ağustos 2024’te imzalanan protokol kapsamında Haydarpaşa Gar Sahası’nda yürütülen çalışmalar; koruma ve güçlendirme uygulamalarının yanı sıra yeni kültür ve sanat alanlarının oluşturulmasını kapsıyor.
Projede Anadolu Yakası’nın ilk arkeoloji müzesi, performans sanatları merkezi, kütüphane, sergi salonları ile sanat ve tasarım atölyeleri yer alıyor. Arkeopark, açık etkinlik alanları ve peyzaj düzenlemeleriyle birlikte Haydarpaşa’nın İstanbul’un kültür hayatına kazandırılması hedefleniyor.
