Edirne’de kentin simgelerinden biri olan süpürgeciliği 56 yıldır sürdüren Hamdi Gaspar, teknolojiye yenik düşen mesleğini yaşatmak için çalışmaya devam ediyor. Bir dönem yüzlerce esnafın faaliyet gösterdiği Süpürge Borsası’nda bugün imalat yapanların sayısı 8’e kadar gerilerken, yoğun üretim yapan yalnızca 3 usta kaldı.
Süpürge Borsası’nda eski günler geride kaldı
Edirne Süpürge Borsası’nda mesleklerinin son temsilcileri olan ustalar, geleneksel üretimi sürdürmek için emek veriyor. Yaklaşık 30 yıl öncesine kadar yüzlerce iş yerinin bulunduğu, çok sayıda kişiye geçim kaynağı olan süpürgecilikte bugün tüketimin azalması ve kâr marjlarının düşmesi esnafı zorluyor.
Süpürge üretimi, ham maddenin temizlenmesi ve hazırlanmasıyla başlıyor. Temizlenen süpürge telleri, bağlanmaya hazır hale getirilmek üzere sarma işleminden geçiriliyor. Ardından farklı aşamalardan geçen ham madde, ustaların elinde geleneksel süpürgeye dönüşüyor.
“Bacasız bir fabrika gibiydi”
Süpürge Borsası’nda 56 yıldır üretim yapan, evli ve 2 çocuk babası Hamdi Gaspar, mesleğin geçmişte binlerce kişiye geçim sağladığını belirtti.
Gaspar, 1970’li yıllardan 2000’li yılların başına kadar kentte 200-250 süpürge imalathanesi bulunduğunu anlatarak şöyle konuştu:
“1970’li yıllardan 2000’li yıllara kadar burada süpürge imalatı olarak 200-250 iş yeri vardı. Bu iş yerlerinde, her birinde beşer kişi çalışıyordu. Yani bu ne demek? Yaklaşık bin kişiden fazla insan ekmeğini çıkarıyordu, parasını kazanıyordu. Bacasız bir fabrika gibiydi. Ham maddeyi, merkez köyler, ilçe köyler ekiyorlardı. Ekim alanları çoktu o zaman. Türkiye'nin yurt içine bu mesleği yapanlara hem ham madde olarak hem satan tüccarlara buradan bu ürünler gidiyordu. Zaman geçtikten sonra gönderilen yerler kendileri başladılar, ham madde üretmeye. Hem imalatını da yapıyorlar. Daha sonra teknoloji bizi bitirdi. Hem ham madde üretimi düştü hem imalat düştü”
Bir süpürge üretiminde beş altı aşama var
Süpürgenin tarladan başlayarak kullanıma hazır hale gelene kadar birçok işlemden geçtiğini anlatan Gaspar, üretim sürecindeki emeğe dikkati çekti.
Gaspar, sürecin nasıl ilerlediğini şu sözlerle anlattı:
“Üretici tarlaya ekiyor. Ham maddeyi yetiştiriyor. Bunun tabii ki kesmesi var, soyması var, taraması var. Ürettikten sonra hazır hale getiriliyor. Kilogram üzerinden biz de burada ticaret borsasından açık arttırma usulü alıyoruz, iş yerimizde kullanıyoruz. Yapımında yine aynı emek var. Tek tek şimdi burada yapmış olduğum ham maddeyi hazırlıyorum. Buradan daha sonra da süpürge yapımına geçilecek. Yani süpürge olana kadar beş altı elden geçiyor.”
Üretilen süpürgelerin tamamı satılamıyor
Satışların bu sezon düştüğünü belirten Gaspar, ürettikleri ürünlerin ancak yarısını satabildiklerini söyledi. Depoda kalan ürünlerin daha sonra satıldığını anlatan Gaspar, kış aylarında talebin daha da gerilediğini ifade etti.
Gaspar, satışlardaki düşüşü şöyle dile getirdi:
“Bu sezon öyle bir sezon geçirdik ki satışlarımız da düştü. Ürettiğiniz mamul maddenin yüzde 50’sini ancak satabildik. Daha sonra biraz hareket oldu. Depoda baya satamadık, onlar kalmıştı. Şu anda satıldı. Mevsim itibarıyla kışa girdiğimiz zaman bizim bu ürettiğimiz mamul, yapılı süpürge satışlarımız yüzde 40-50’lere bile yaklaşmaz. Kışın bizim satışlarımız çok düşer”
Ham madde üretimi de azaldı
Süpürgelerin özellikle kırsal kesimlerde ve Anadolu’da kullanıldığını belirten Gaspar, geleneksel ürünün dayanıklılığına rağmen tüketimin azaldığını söyledi.
Gaspar, bir süpürgenin 6-7 ay kullanılabildiğini ifade ederek ham madde üretiminin bölgedeki durumuna ilişkin şu değerlendirmede bulundu:
“Genelde kırsal kesimde, köylerde, Anadolu'da ağırlıklı kullanılıyor. Bir süpürgeyi kullanan insan en azından 6-7 ay kullanabilir yani. O kadar sağlam yapısı var. Kendisi de zaten plastik değil. Orijinal bir ürün. Tüketim de çok düştü. Ham maddenin üretimi merkez köylerimizde kalmadı. Zaten burada yok gibi bir şey. Burada merkeze bağlı köylerde üç beş hane ekiyor. Uzunköprü ilçemizde köylerde ağırlıklı ekiyorlar. Maliyetleri de yüksek. İşçilikle olan bir iş bu. Onlar da çok haklı yani bu durumda”
“Meslek bitmez ama karın da doyurmaz”
Süpürge Borsası’nda imalat yapan 8 esnaf kaldığını, bunlardan yalnızca 3’ünün yoğun üretim gerçekleştirdiğini söyleyen Gaspar, satışların düşmesiyle sevkiyatların da seyrekleştiğini belirtti.
Önceden haftada dört beş gün ürün sevk ettiklerini anlatan Gaspar, artık haftada bir servis yaptıklarını ifade etti. Mesleği sürdürecek kişilerin bulunduğunu ancak onların da yaşlandığını söyleyen usta, yeni neslin bu işe yönelmediğini kaydetti.
Gaspar, sözlerini şöyle tamamladı:
“Şu anda 8 esnaf var imalat yapan ama üretim çok yapan 3 tane arkadaşız burada. Daha önce ürettiğimiz ürünü haftanın dört beş günü servis oluyordu. Şimdi tabii ki satış da olmadığını için haftada bir servis alıyor. Yani pazarlama servisimiz oluyor. Yani bir elin parmağını geçmez esnaf sayısı. Yok denecek kadar az. Şu anda gördüğünüz gibi ben çalışıyorum. Bu işi yapacak var. Fakat onlar da yaşlılar. Yeni nesil hiç kalmadı. Bizim eskiden mesleğimiz çalışana para kazandıran bir meslekti. Meslek bitmez ama karın da doyurmaz. Ben zaten 56 seneden beri bu işi yapıyorum. Bu işte ancak geçinmişim. Benden öncekiler de öyleydi. Bugün günün ekonomik şartlarına uymuyor. Yani karı düşük”
