Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi, Birleşmiş Milletler (BM) Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan, COP31 Liderler Zirvesi kapsamında düzenlenen "Sıfır Atık, Döngüsellik ve Metan-Liderler Yuvarlak Masa Toplantısı"na katıldı. Toplantıda konuşan Erdoğan, insanlığın tarih boyunca ilhamını doğadan aldığını belirterek, atıkların azaltılması ve kaynakların verimli kullanılması için doğadan ders çıkarılması gerektiğini vurguladı.
COP31’de Sıfır Atık ve döngüsellik gündemi
Emine Erdoğan, COP31 Başkanlığı, Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) ve BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu tarafından düzenlenen toplantıda katılımcıları Türkiye'de ağırlamaktan büyük mutluluk duyduklarını dile getirdi.
COP31 Başkanlığı sürecinde ortaya koyduğu güçlü liderlik için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum'a ve Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Şampiyonu Samed Ağırbaş'a şükranlarını sunan Emine Erdoğan, toplantıyı düzenleyen UEA Başkanı Fatih Birol'a da teşekkür etti.
1950'lerin başında dergi kapaklarında yeni bir yaşam modelinin övgü dolu başlıklarla tanıtıldığına, "tek kullanımlık yaşam tarzı"nın insanlığın "altın çağı" olarak müjdelendiğine dikkati çeken Emine Erdoğan, tek kullanımlık tabak, bardak, çatal ve bıçak gibi eşyaların neşe içinde havaya atıldığı fotoğrafların dergi sayfalarını süslediğini hatırlattı. Kullan-at eşyaların, modern dünyanın insanlığa zamandan tasarruf sağlayan bir armağanı olarak yüceltildiğini belirtti.
Bugün ise küresel çöpün yüzde 40'ını tek kullanımlık plastiklerin oluşturduğuna işaret eden Emine Erdoğan, son yarım yüzyılda dünyanın daha önce eşi görülmemiş bir atık artışıyla karşı karşıya kaldığına dikkati çekti.
“Bu aslında, bir zihniyet, kültür ve medeniyet krizidir”
Katı belediye atıklarının 2050'ye kadar 2 katına çıkarak yaklaşık 4 milyar tona ulaşmasının beklendiğini belirten Emine Erdoğan, şunları söyledi:
"Yönetilmesi neredeyse imkansız bu atık yükünü yalnızca bir çevre krizi olarak değerlendirirsek konuyu eksik ele almış oluruz. Bu, aslında bir zihniyet krizidir. Aynı anda bir kültür ve medeniyet krizidir. Toplumların, geride bıraktıklarının hesabını yapmadan geleceğe yürüyemeyeceklerinin ispatıdır. O halde iklim değişikliğiyle mücadelenin ilk adımı, kavramları ve değerleri yerli yerine koymak olmalıdır."
Emine Erdoğan, işe tüketimle refah arasındaki anlam bağını tartışmaya açarak başlamak gerektiğini vurguladı.
Bugün küresel olarak üretilen gıdanın neredeyse yüzde 30'unun israf edildiğini belirten Erdoğan, "Çöpe atılan toplam gıdanın sadece dörtte biriyle, dünyada açlıkla mücadele eden, neredeyse 700 milyon insanın doyabileceğini bilmek, başlı başına ahlaki bir çıkmaz." ifadelerini kullandı.
Gıda atıklarının küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 10'unu oluşturduğunu ifade eden Emine Erdoğan, gıda atığı kaynaklı emisyonların en güçlü türlerinden birinin metan olduğunu söyledi.
Metan emisyonlarının üçte biri küresel ısınmanın kaynağı
Metan emisyonlarının bugüne kadarki küresel ısınmanın neredeyse üçte birinin ana kaynağı olduğunu, bu emisyonların yüzde 60'ının ise insan faaliyetlerinden kaynaklandığını dile getiren Emine Erdoğan, şöyle konuştu:
"Yani estetik kaygılarla daha tarlada elenen ürünlerden tutun, fazladan alındığı için buzdolabında unutulan meyvelere kadar 'Çöpe atılan bir elmadan en fazla ne olabilir?' diye düşündüğümüz her eylemimizin doğada büyük karşılıkları var. Milyonlarca insanın önemsiz saydığı bireysel davranışların birbirine eklenmesi sonucunda ağır bedeller ödeniyor. Bu bedeli yeri geliyor, günü aç karna geçiren çocuklar, yeri geliyor iklim değişikliğine bağlı nedenlerle yaşanamayacak hale gelen köyünü terk etmek zorunda kalan insanlar ya da yeryüzünden ilelebet silinen türler ödüyor. İşte bu kördüğümü çözmek istiyorsak her şeyden önce bu işi teknik bir dile hapsolmaktan kurtarmalıyız. İnsanların bağ kurup sahipleneceği değer temelli yeni sistemler kurmalıyız."
“Sıfır Atık'ı konuşmak, aslında hayatı konuşmaktır”
Sıfır Atık Hareketi'nin bu noktada hayati önem taşıdığını vurgulayan Emine Erdoğan, "Çünkü Sıfır Atık'ı konuşmak, aslında hayatı konuşmaktır. İnsanları ekmeği çöpe atmaktan vazgeçirecek olan, sera gazı emisyonları istatistiklerini bilmekten ziyade yeniden nimet fikriyle buluşmaktır. Keza elindeki plastik şişeyi ya da izmariti yere atmamak, doğayı yeniden ilahi bir emanet olarak görebilmekle ilişkilidir." diye konuştu.
Döngüsel ekonomiden yenilenebilir enerjiye, kaynak yönetiminden sıfır atığa kadar tüm kavramların çağın yeni keşifleri gibi sunulduğunu ancak bunların dünyanın hemen her yerinde yerel bilginin bel kemiğini oluşturduğunu belirten Emine Erdoğan, bunun en güzel örneklerinden birini, adeta sıfır atık uygulama merkezi olan Anadolu'dan vermek istediğini söyledi.
Anadolu'nun geleneksel alışkanlıklarına dikkat çekti
Emine Erdoğan, şöyle devam etti:
"Burada büyüklerimiz, 'Eskisi olmayanın yenisi olmaz.' derler. Bu söz, bizlere döngüselliğin özünü tek bir cümlede özetler. Artan yemekleri değerlendirmek, mevsiminde yetişen ürünleri saklamak, kırılan eşyaları tamir etmek, kıyafetleri onarıp ömürlerini uzatmak, hayatın doğal akışıdır. Tohum toprağa bırakılırken 'Kurda, kuşa, aşa' diye dua edilir. Çünkü 'Dünya ortak evimizdir' anlayışı, kültürümüzde içselleştirilmiş bir yaşam pratiğidir. İşte tüm bu alışkanlıklar, nimete, emeğe ve Yaradan'a saygıyla şekillenmiştir. Görüyoruz ki tabiatla ortak bir dil geliştiren yerel bilgelik, doğal kaynak israfına, metan emisyonlarına, çevre kirliliğine ve artan iklim değişikliği etkilerine karşı adeta bir kalkandır. O halde biz de yerel bilginin yitik bir hazineye dönmesine müsaade etmeden, onu iklim değişikliğiyle mücadelenin etkin bir parçası yapmalıyız."
“Doğa, atık oluşturmaz, kaynaklarını en verimli şekilde kullanır”
Meyve ağaçlarının her bahar açan çiçeklerinin bir kısmının meyveye dönüştüğünü, geri kalanının yere döküldüğünü söyleyen Emine Erdoğan, mevcut doğrusal üretim sistemleri penceresinden bakıldığında toprağa düşenin atık olarak görüleceğini ancak doğa için onun, toprağın yeni besin kaynağı olduğunu ifade etti.
Tabiatın sisteminin suyun, toprağın ve havanın sonsuz devridaimi üzerine kurulu olduğunu belirten Emine Erdoğan, şu ifadeleri kullandı:
"Doğa, atık oluşturmaz, kaynaklarını en verimli şekilde kullanır. İnsanlık, tarih boyunca tüm ilhamlarını doğadan aldı. Şimdi de yapmamız gereken, yine doğa okulundan dersler çıkarmaktır. Mutfaklarımızda oluşan organik atıkları son derece basit yöntemlerle kompostlayarak yeniden toprağa kazandırabiliriz. Aynı şekilde iş yerleri, alışveriş merkezleri, otel ve havaalanları gibi yerlerde oluşan büyük ölçekli organik atıkları da çöp olmaktan kurtarabiliriz. Bu atıkları kompost yoluyla gübreye dönüştürerek çevre düzenlemesinde kullanabileceğimiz gibi hayvan yemi üretiminde ham madde olarak değerlendirebiliriz. 2035 yılına kadar küresel yıllık belediye katı atığı miktarında öngörülen artışın en az yüzde 50 azaltılması hedefimizi ancak bu şekilde tutturabiliriz. Aynı şekilde atık gözüyle baktığımız malzemeleri, yeni bir ham madde kaynağı olarak görmeye başladığımız an, döngüsel malzeme kullanım oranını en az yüzde 15'e çıkarabiliriz."
İklim mücadelesi için ortak sorumluluk çağrısı
Bu buluşmayı, hedeflerin kâğıt üzerinde kalmaması ve Sıfır Atık'ın hayatın tüm alanlarına adapte edilmesi için önemli bir fırsat olarak gördüğünü dile getiren Emine Erdoğan, şunları kaydetti:
"Yeter ki iklim değişikliğiyle mücadelede herkesin payına düşen bir ödev olduğu anlayışında buluşalım. Yerel yönetimlerimizi, üreticilerimizi, gençlerimizi ve vatandaşlarımızı bu dönüşümün etkin ortakları haline getirelim. Gelişmekte olan ülkelerin finansmana, teknolojiye, bilgiye ve kapasite geliştirme imkanlarına erişimini birlikte kolaylaştıralım. Gerek onarılabilir ürünlerin üretimini teşvik eden ekonomik modellerle gerek uzun ömürlü ürün tasarımlarıyla, kalıcı dönüşümlere imza atalım. İyi uygulamalarımızı paylaşarak birbirimizden öğreneceğimiz ve hep birlikte başaracağımız bir yola çıkalım."
Emine Erdoğan, COP31'in tüm insanlığa hayırlar getirmesini diledi.
Toplantıya çok sayıda uluslararası temsilci katıldı
UEA Başkanı Fatih Birol'un moderatörlüğünü üstlendiği programda BM Genel Sekreteri Antonio Guterres de konuşma yaptı.
Programa Kongo Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Denis Sassou Nguesso, Bangladeş Başbakanı Tarık Rahman, Norveç Başbakanı Jonas Gahr Store, Esvatini Başbakanı Russell Dlamini, Dünya Bankası Grubu Genel Müdürü Paschal Donohoe, Afrika Birliği Kalkınma Ajansı İcra Kurulu Başkanı Nardos Bekele-Thomas, İslam İşbirliği Teşkilatı Genel Sekreteri İsmail Vild eş-Şeyh Ahmed, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum ve Özbekistan Cumhurbaşkanı Çevre Danışmanı ve Ekoloji ve İklim Değişikliği Ulusal Komitesi Başkanı Aziz Abdukhakimov katıldı.
Toplantıda ayrıca Togo Enerji ve Maden Kaynaklarından Sorumlu Bakan Vekili Robert Eklo Kokou Tengue, Fas Enerji, Madenler ve Sürdürülebilir Kalkınma Bakanı Charafat Afilal, Cezayir Çevre ve Yaşam Kalitesi Bakanı Kaouter Krikou, Fransa Ekolojik Geçiş, Biyoçeşitlilik ve Uluslararası İklim ve Doğa Müzakereleri Bakanı Monique Barbut, Yeşil Burun Adaları Çevre, İklim Eylemi ve Enerji Bakanı Carlos Alberto Ramos Varela ve Birleşik Arap Emirlikleri İklim Değişikliği ve Çevre Bakanı Amna Al Dahak Al Shamsi yer aldı.
Japonya Küresel Çevresel İşler Bakan Yardımcısı Takeshi Sekiya, Kongo Demokratik Cumhuriyeti Çevre ve Sürdürülebilir Kalkınma Bakan Yardımcısı Arlette Bahati Tito, BM-Habitat Eski İcra Direktörü Maimunah Mohd Sharif, Birleşik Krallık İklim Özel Temsilcisi Rachel Kyte, İsveç'in Türkiye Büyükelçisi Ulrika Funered ve Sıfır Atık Vakfı Başkanı Samed Ağırbaş da programa katıldı.
