Kapadokya'da peribacası çökmesi, bölgenin milyonlarca yıllık jeolojik oluşumlarının ne kadar hassas olduğunu bir kez daha ortaya koydu. Nevşehir'in Göreme beldesinde 20 Eylül 2025'te yaşanan kısmi çökme, doğal kaya oluşumlarının zaman içerisinde nasıl değiştiğine ilişkin soruları gündeme getirdi. Peribacalarının oluşumunu sağlayan aşınma süreçleri, uzun yıllar boyunca devam ederek kaya kütlelerinde kopmalara da yol açabiliyor. Bölgede riskli oluşumlara yönelik koruma ve restorasyon çalışmaları ise 2026 yılında da sürüyor.
KAPADOKYA'DA PERİBACASI MI ÇÖKTÜ?
Nevşehir'in Göreme beldesinde 20 Eylül 2025 tarihinde bir peribacasının bir bölümü çöktü. Gaferli Mahallesi'nde gece saatlerinde meydana gelen olayda peribacasından kopan büyük kaya parçaları çevreye savruldu. Çökmenin ardından bölgeye jandarma ve AFAD ekipleri sevk edildi. Ekipler, çevrede güvenlik önlemleri alarak inceleme gerçekleştirdi.
Olayda can veya mal kaybı yaşanmadı. Çökme anı çevredeki bir iş yerinin güvenlik kamerasına da yansıdı. Ancak söz konusu olayın 2025 yılında meydana geldiği, 29 Ekim 2026 tarihi itibarıyla aynı bölgede yeni bir çökme yaşandığına ilişkin doğrulanmış bilgi bulunmadığı unutulmamalı.
KAPADOKYA'DA PERİBACASI NEDEN ÇÖKTÜ?
Göreme'de meydana gelen kısmi çökmenin ardından Kapadokya Alan Başkanlığı tarafından inceleme yapıldı.
Kapadokya Alan Başkanı Aydın Cem Aslanbay, peribacasının güney cephesinde meydana gelen kaya kopmasının sıcaklık farklılıkları ve donma-çözünme süreçleriyle ilişkili olduğunu açıkladı. Aslanbay, peribacasının eteklerinde geçmiş dönemlerde açılmış kaya mekânlarının da bulunduğunu belirtti.
Bölgede iklim koşullarının etkisiyle meydana gelen fiziksel aşınma, zamanla kaya kütlelerinin dayanıklılığını azaltabiliyor. Özellikle kayaların içerisindeki çatlaklara giren suyun donması ve daha sonra çözülmesi, uzun vadede kaya yüzeylerinde ayrışmayı hızlandırabiliyor.
PERİBACALARI NEDEN ÇÖKER?
Peribacaları, volkanik kökenli kayaçların milyonlarca yıl boyunca aşınmasıyla meydana gelen doğal oluşumlardır.
Ancak peribacalarını ortaya çıkaran yağmur, rüzgâr ve sıcaklık değişimleri, bu oluşumları zaman içerisinde aşındırmaya devam eder.
Bu nedenle peribacalarının sonsuza kadar aynı biçimde kalması mümkün değildir.
Çökme ve kaya kopmalarında etkili olabilen başlıca faktörler şunlardır:
1. Yağmur ve su erozyonu
Yağış suları, peribacalarının gövdesini oluşturan yumuşak tüf tabakalarını zaman içerisinde aşındırır.
Özellikle yoğun yağışlarda yüzeyden akan sular, kayaçların zayıf noktalarını genişleterek çatlakların büyümesine neden olabilir.
2. Donma ve çözünme
Kaya çatlaklarına giren su, hava sıcaklığının sıfırın altına düşmesiyle donar.
Su donarken hacmi arttığı için çatlakların çevresine basınç uygular.
Bu olayın tekrar etmesi, kaya parçalarının zamanla ana kütleden ayrılmasına yol açabilir.
3. Gece ve gündüz arasındaki sıcaklık farkı
Kapadokya'da görülen sıcaklık değişimleri, kaya yüzeylerinde genleşme ve büzülme süreçlerini etkileyebilir.
Uzun yıllar boyunca tekrarlanan bu değişimler, özellikle önceden çatlakları bulunan kayaçlarda fiziksel ayrışmaya katkıda bulunur.
4. Rüzgâr aşındırması
Rüzgârın taşıdığı küçük parçacıklar, kaya yüzeylerinde uzun süreli aşınmaya neden olabilir.
Rüzgâr, peribacalarının biçimlenmesinde etkili olan doğal süreçlerden biridir.
5. Kaya yapısının zayıflaması
Peribacalarının gövdesi çoğunlukla aşınmaya daha açık tüf kayaçlarından oluşur.
Üst bölümde bulunan daha dayanıklı kaya tabakası, altındaki yumuşak gövdeyi bir ölçüde korur.
Ancak gövdenin aşırı incelmesi veya taşıyıcı yapının zayıflaması durumunda kaya kopmaları meydana gelebilir.
6. İnsan faaliyetleri ve çevresel etkiler
Kontrolsüz müdahaleler, titreşim oluşturan faaliyetler ve kaya yüzeylerine verilen fiziksel zararlar da hassas oluşumlar üzerinde risk yaratabilir.
Bu nedenle peribacalarının bulunduğu alanlarda yapılacak çalışmaların jeolojik özellikler dikkate alınarak planlanması gerekiyor.
