Türkiye'de 800 katılımcıyla gerçekleştirilen araştırmada, sosyal medya kullanıcılarının kişisel veri paylaşımı, mahremiyet algısı ve dijital gözetim farkındalığı incelendi.
Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Çarşamba İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dr. Öğr. Üyesi Onur Şen ile farklı üniversitelerden Dr. Öğr. Üyesi Özkan Avcı ve Dr. Öğr. Üyesi Mahmut Fevzi Cengiz tarafından hazırlanan "Privacy and surveillance on social media: Awareness and tendencies of users in Türkiye" başlıklı çalışma, uluslararası akademik dergi Observatorio'nun 2025 yılı 19'uncu cildinin 4'üncü sayısında yayımlandı.
Nicel araştırma desenine dayanan çalışmada, Türkiye genelinde 800 katılımcıdan çevrim içi ve yüz yüze anket yöntemiyle veri toplandı. Araştırmada sosyal medya kullanım alışkanlıkları, mahremiyet ihlallerine ilişkin farkındalık, kişisel bilgi paylaşımı ve dijital gözetim süreçlerine yönelik tutumlar analiz edildi.
Gençler daha fazla kişisel bilgi paylaşıyor
Araştırmaya göre kadın katılımcıların gözetim ve mahremiyet ihlallerine yönelik farkındalık düzeyi erkeklere göre daha yüksek çıktı. Bekar katılımcıların ise evli katılımcılara kıyasla mahremiyet ihlali ve kişisel bilgi paylaşma eğilimlerinin daha fazla olduğu belirlendi.
Çalışmada ayrıca genç kullanıcıların sosyal medya ortamlarında kişisel bilgi paylaşma eğilimlerinin daha belirgin olduğu tespit edildi. Özellikle 18-25 yaş grubundaki katılımcıların mahremiyet ihlali ölçeğinde daha yüksek ortalamaya sahip olduğu, 46 yaş ve üzerindeki katılımcıların ise kişisel bilgi paylaşımı konusunda daha düşük eğilim gösterdiği ifade edildi.
Araştırmada öğrencilerin de diğer bazı meslek gruplarına göre mahremiyet ihlallerine daha açık davranış sergilediği ve kişisel bilgi paylaşma eğilimlerinin daha yüksek olduğu kaydedildi.
Kullanım süresi arttıkça farkındalık düşüyor
Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri de sosyal medya kullanım süresi ile gözetim farkındalığı arasındaki ilişki oldu.
Çalışmaya göre sosyal medyayı günde 6 saat ve üzerinde kullanan katılımcıların gözetim farkındalığı diğer kullanıcılara göre daha düşük çıktı. Günde 2-3 saat ve 4-5 saat sosyal medya kullananların ise günde 1 saatten az kullananlara göre mahremiyet ihlallerine daha açık davranış sergilediği belirlendi.
Araştırmada katılımcıların yüzde 82,6'sının gizlilik ayarlarını kullandığını belirtmesine rağmen, bu durumun mahremiyet ihlalleri, kişisel bilgi paylaşımı ve gözetim farkındalığı açısından anlamlı bir farklılık oluşturmadığı tespit edildi.
"Mahremiyet paradoksu" vurgusu
Çalışmada, kullanıcıların mahremiyet risklerinin farkında olmalarına rağmen sosyal medyada kişisel bilgi paylaşmaya devam ettikleri belirtilerek bunun literatürde "mahremiyet paradoksu" olarak tanımlanan olguyla örtüştüğü ifade edildi.
Araştırmacılar, dijital okuryazarlık eğitimlerinin artırılması, sosyal medya platformlarının mahremiyet politikalarının daha anlaşılır hale getirilmesi, kullanıcıların düzenli olarak bilgilendirilmesi ve veri koruma süreçlerinin güçlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti.
