Hac, müminler için hayat boyu süren bir özlem olsa da, bu zorlu yolculuk ciddi bir fiziksel dayanıklılık gerektiriyor. Son yıllarda kutsal topraklara gitmek isteyenlerin sayısındaki artışla birlikte, ciddi sağlık sorunları olan vatandaşların durumu da mercek altına alındı. İslam hukukçuları, Kur'an'daki "gücü yetenler" ifadesini sağlık penceresinden yeniden yorumlayarak hem hastaları hem de yakınlarını rahatlatacak önemli bir karara imza attı.
Beden Sağlığı "Güç Yetirme" Şartıdır
Kur'an-ı Kerim'de haccın ancak "gücü yetenlere" (istitâat) farz kılındığı açıkça belirtilir. Bu kavramın kapsamı mezhepler arasında iki ana görüşe ayrılıyor:
Hac Farz Değildir Diyenler: İmam Ebû Hanîfe ve İmam Mâlik’e göre; bir kişinin malı olsa bile, kendi başına vasıtaya binip inemeyecek kadar hasta, felçli veya yaşlı olması durumunda hac o kişiye farz değildir. Dolayısıyla bu kişilerin kendi yerine bedel/vekâlet göndermesi de gerekmez.
Vekâletle Yapılmalı Diyenler: Bazı alimlere göre ise maddi güç varsa hac farzdır; ancak beden elvermiyorsa kişi yerine birini (bedel) göndermelidir.
Gidilemiyorsa Ne Yapılmalı?
Günümüzde yaşanan izdihamlar ve sağlık riskleri göz önüne alındığında, şu gruplar için haccın farz olmadığı görüşü tercih edilmektedir:
Kendi başına hareket edemeyenler (kötürüm, felçli, ağır engelli).
Hac menâsikini (gereklerini) yardımsız yapamayacak kadar yaşlı olanlar.
VekAlet Ne Zaman Zorunlu Olur?
Eğer bir kişiye hac, henüz sağlığı yerindeyken farz olmuşsa ancak kişi bunu ertelemiş ve sonradan sağlığını kalıcı olarak yitirmişse sorumluluk üzerinden düşmez. Bu durumdaki kişilerin:
Akli melekelerini veya bedeni işlevlerini kalıcı olarak yitirmeleri halinde,
Sorumluluktan kurtulmak için kendi yerlerine vekâlet yoluyla (bedel) hac yaptırmaları gerekir.
‘Zorlaştırmayın, Kolaylaştırın!’
İslam'ın temel prensibi olan "kolaylaştırma" uyarınca, kendi işini göremeyecek derecede hasta olanların kutsal topraklara bizzat gitmek için ısrar etmemeleri öneriliyor. Bu hem hastanın kendi sağlığı hem de diğer hacı adaylarının güvenliği için büyük önem taşıyor. Unutulmamalıdır ki; "Allah bir kimseye ancak gücünün yettiği kadar yükümlülük yükler."
