Kosova’nın güneyindeki Prizren şehrine bağlı Boşnak köylerinde gelinlere nazar değmemesi için uygulanan makyaj geleneği, asırlardır yaşatılmaya devam ediliyor.
Boşnak köylerinde yüz boyama geleneği
Prizren şehrine bağlı Şar Dağları eteklerindeki Donje Ljubinje, Gornje Ljubinje, Manastrica, Musnikovo ve Planjan gibi Boşnak köylerinde gelinler, yüzyıllardır uygulandığı bilinen gelenek kapsamında yüzlerini farklı renklerde tamamen boyatıyor. Yerli ve yabancı araştırmacılar, gazeteci ve turistlerin yoğun ilgi gösterdiği bu geleneğin son temsilcilerinden Aziza Sefitagic, AA muhabirine gelin makyajı yapmayı kayınvalidesinden öğrendiğini söyledi.
Sefitagic, geleneği tanıtmak için dünyanın çeşitli ülkelerini gezdiğini anlatarak, "Yaşlılığımda da geleneği sürdürüyorum çünkü kaybolmak üzere. Ben uzun yıllar devam etmesini isterim. Bunun gerekli olduğunu düşünüyorum. Bayrağı gelinime devretmek istiyorum, Avustralya'da benimleydi, ona da öğrettim, o devam ettirsin ben de bırakmayı düşünüyorum." diye konuştu.
Geleneğin kökeni ve anlamları
20 yıldır turizm sektöründe çalışan Medisa Sagdati Karavidaj, bölgenin gelenek ve kültürünü tanıtma faaliyetlerinde yer aldığını söyledi. Gelinlerin yüz boyama geleneğini Prizren’e bağlı köylerdeki Boşnakların yüzyıllardır yaptığını belirten Sagdati Karavidaj, Kuzey Makedonya ve Bulgaristan’da da benzer geleneklerin olduğunu, boyama tekniklerinin ve biçimlerin farklılık gösterdiğini dile getirdi.
Sagdati Karavidaj, düğün günü gelinin yüzünün sabah saatlerinde boyanmaya başlandığını belirterek, "Farklı renkler kullanılır ve her rengin bir anlamı vardır, genellikle mavi, kırmızı, altın ve beyaz renkleri kullanılır. Farklı kültürlerde yaşam döngüsü anlamına gelen daireler çizilir, etrafına noktalar yapılır, onlar da çekirdek, yeni bir şeylerin başlangıcını temsil eder." dedi.
Gelin makyajının ritüeli ve önemi
Gelinin yüzünün boyanmasının taşıdığı anlamlara dikkat çeken Sagdati Karavidaj, "Yüz boyanır çünkü genç bir kızın evliliğe adım attığını simgeler. Bunun dışında eski zamanlarda nazara da çok inanılırdı, kızların güzellikleri görülmesin, nazar değmesin diye de bu boyamanın yaptırıldığına inanılırdı. Böylece yüzünde boya olan kızlar aynı görünürdü. Kosova'da bu gelenek halen devam ediyor ve her yıl düğünlerde yüz boyama yapılıyor. Tabii eskisi kadar çok değil. Mesela eskiden düğünler 1 hafta sürerdi şimdi ise en fazla 2 gün oluyor. Kosova'da köylerde halen geleneksel düğünler yapılıyor." ifadelerini kullandı.
Gelin makyajının uygulanışı ve kültürel ritüel
Sagdati Karavidaj, gelin makyajının ortalama 2 saat sürdüğünü belirterek, "Gelin sabah ailesiyle 'son kahvaltısına' oturur ve geleneksel yüz boyama başlar. Bu da iki saat sürer, arkasından geleneksel kıyafetlerini giyer ve ağzına bir şeker verilir. Gelin artık bu andan sonra kendi evine veda eder. Damat evine gidene kadar yemek yemez, konuşmaz ve yüzünü sabit tutar. Arkadaşları ve ailesi tarafından veda şarkıları söylenir, gelinin bu anda da ağlamaması gerekir. Ağlaması hem boyamanın bozulmasına neden olur hem de kötü şans getireceğine inanılır. Sonra damat atla gelini almaya gelir. Gelinin boyalı yüzü örtülür, damat evine gelince yüzü açılır ve yüzündeki boya bozulmuş mu diye kontrol edilir." dedi.
Tüm köy halkının görmesi için gelinin herkesin görebileceği bir yere oturtulduğunu dile getiren Sagdati Karavidaj, yüz boyaması bozulmamışsa gelinin güçlü, çalışkan olacağına inanıldığını sözlerine ekledi.
Geleneğin yaşatılması için çabalar
Kalkınma ve Kültürel Yaygınlaştırma için Eğitim (EDUCO) Derneği temsilcisi Elmedina Shkurti Haxhifazliu ise geleneksel olarak düzenlenen Prizren Yıllık Turizm ve Misafirperverlik Konferansı kapsamında, Sefitagic’in katılımıyla interaktif bir atölye çalışması gerçekleştirdiklerini belirterek, söz konusu geleneğin yaşatılması ve tanıtılması için çaba gösterdiklerini vurguladı.
