İklim değişikliği artık enerji arzını, gıdayı, şehirleri, sağlığı, sanayiyi ve ticareti doğrudan etkileyen bir kalkınma ve güvenlik meselesidir. Küresel iklim politikasının temel sorunu, hedeflerle uygulama arasındaki açıktır. Paris Anlaşması ortak yönü belirledi. Ülkeler Ulusal Katkı Beyanlarını açıkladı, net sıfır hedefleri yaygınlaştı. Buna karşılık mevcut politikalarla yüzyıl sonundaki sıcaklık artışının yaklaşık 2,8°C’ye ulaşabileceği tahmin ediliyor. 1,5°C ile uyumlu bir yol için 2035 emisyonlarının 2019 seviyesine göre yaklaşık yüzde 55 azaltılması gerekiyor.
Uyum finansmanında da büyük bir açık var. Gelişmekte olan ülkelerin 2035 yılında yıllık 310–365 milyar dolara ihtiyaç duyabileceği hesaplanıyor. Uluslararası kamu uyum finansmanı ise 2023 yılında yaklaşık 26 milyar dolarda kaldı. İhtiyaç ile mevcut kaynak arasında 12–14 kat fark bulunuyor. İklim politikasının başarısı, hedeflerin enerji sistemlerine, üretime, şehirlere ve günlük hayata ne ölçüde yansıdığıyla değerlendirilecek. Türkiye, COP31 Başkanlığını bu sorumlulukla yürütüyor.
Diyalog ve ortak sorumluluk
Türkiye’nin COP31 Başkanlığı, yaklaşık iki yıllık diplomatik çalışmanın sonucunda elde edildi. Avustralya ile rekabet hâlinde başlayan adaylık süreci, Kasım 2025’te Belém’de bir görev paylaşımına dönüştü. Türkiye Başkanlığı, Antalya’daki ev sahipliğini, Dünya Liderleri İklim Eylemi Zirvesi’ni ve Eylem Gündemini üstlendi. Avustralya ise resmî müzakerelerin başkanlığını aldı. Hazırlık toplantılarının Pasifik’te düzenlenmesi de uzlaşının parçası oldu. Bu ortaklık, diyalog, uzlaşı ve aksiyon anlayışımızın ilk somut örneğidir.
Başkanlık sürecinde önceliğimiz, ülkelerin farklı ihtiyaçlarını dinlemek ve ortak hedefler etrafında güven oluşturmaktır. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (BMİDÇS) Sekretaryası, önceki COP Başkanlıkları ve müzakere gruplarıyla temaslarımızı bu anlayışla yürüttük. Başkanlık mektuplarıyla çalışma ilkelerimizi, Eylem Gündemini ve 2035 hedeflerini taraflarla paylaştık. Antalya’ya uzanan hazırlıkları açık ve kapsayıcı bir istişare süreci içinde geliştirdik.
Bu istişarelerde enerji arz güvenliğini, kalkınma hakkını ve iklim hedeflerini birlikte ele aldık. Uluslararası Enerji Ajansı ile görüşmelerimiz temiz enerji dönüşümüne, Hatay’daki Dirençli Şehirler Programı ise yeniden inşa ve yerel uygulama tecrübemize odaklandı. Bonn’da paylaştığımız Eylem Gündemi ve uygulama hedefleri, küresel önceliklerle ülkelerin sahadaki ihtiyaçları arasında bağ kurmayı amaçladı. Uygulamanın yaygınlaşması, kamu kurumlarının yanında finans kuruluşlarının, şehirlerin, üniversitelerin ve özel sektörün katkısını gerektiriyor. Londra’da yatırım ve finansmanı, Ankara’da diplomatik misyon temsilcileriyle ülkelerin ihtiyaçlarını ele aldık. Bilim diplomasisi çalışmaları ve Danışma Kuruluyla istişare zeminimizi genişlettik. 22 Eylül’de New York’ta gerçekleştirdiğimiz Eylem Gündemi Lansmanı’nda da uluslararası ortaklarımızı somut projelerle bu çabaya katılmaya davet ettik.
Ekim ayında Fiji ve Tuvalu’daki COP31 hazırlık toplantıları (Pre-COP), küçük ada ülkelerinin ihtiyaçlarını daha yakından değerlendirmemizi sağladı. Uyum, denizlerin korunması ve finansmana erişimi, iklim risklerini her gün yaşayan toplumların tecrübeleri üzerinden ele aldık. Pasifik’in sesini Antalya’ya taşımayı önemsiyoruz. Avustralya ile birlikte, tarafların istişareleriyle şekillenecek siyasi bir COP31 karar metnine ilişkin yaklaşımımızı da paylaştık. Azaltım, uyum, finansman ve uygulama arasında denge kuran bir sonuç için çalışıyoruz. Bu iş birliği anlayışını “küresel imece” olarak ifade ediyoruz. İmece, ortak bir iş için bilgiyi, imkânı ve emeği paylaşmaktır. İklim siyasetindeki karşılığı, farklı kapasitelere sahip ülkelerin teknolojiye, bilgiye ve finansmana erişimini güçlendirerek ortak hedeflere birlikte ilerlemesini sağlamaktır.
Çeyrek asrın birikimi
Türkiye’nin COP31’e taşıdığı tecrübeyi son birkaç yılın iklim politikalarıyla sınırlamak yeterli olmaz. Bunun arkasında Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde çeyrek asırlık bir dönemde oluşan geniş bir kalkınma, altyapı ve uygulama kapasitesi bulunuyor. Türkiye bu dönemde büyüyen şehirlerinin altyapı ihtiyacını karşılarken ulaşım ve enerji yatırımlarını genişletti, sosyal konut ve kentsel dönüşüm kapasitesini artırdı. Yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, atık yönetimi, çevre altyapısı ve afetlere dirençlilik de kalkınma politikalarının giderek daha güçlü parçaları hâline geldi.
İklim politikasındaki kurumsallaşma da bu birikimin devamıdır. Paris Anlaşması’nın onaylanması, Cumhurbaşkanımızın 2053 Net Sıfır Emisyon hedefini açıklaması, İklim Şûrası, güncellenen Ulusal Katkı Beyanları, azaltım ve uyum stratejileri, Uzun Dönemli İklim Stratejisi ve İklim Kanunu ile daha bütünlüklü bir politika zemini oluştu.
Temiz enerji
Türkiye, artan enerji talebini karşılarken enerji arz güvenliğini güçlendirmeyi, dışa bağımlılığı azaltmayı ve yenilenebilir enerji kapasitesini büyütmeyi birlikte ele aldı. 2026 yılı Eylül sonunda elektrik kurulu gücümüz 127 bin 355 megavata ulaştı. Yenilenebilir kaynakların kapasitesi 80 bin 315 megavata, toplam içindeki payı yüzde 63,1’e yükseldi. Güneş ve rüzgârın toplam kurulu gücü ise 43 bin 762 megavatla toplam kapasitenin yüzde 34,4’ünü oluşturdu.
2035 yol haritamızda güneş ve rüzgâr kurulu gücünü 120 gigavata çıkarmayı hedefliyoruz. Bu büyüme, şebekelerin güçlendirilmesini, depolamanın yaygınlaşmasını ve verimlilik yatırımlarını gerektiriyor.
COP31’in 35’e 35 Küresel Elektrifikasyon hedefi de aynı bütünlüğe dayanıyor. Küresel nihai enerji tüketiminde elektriğin payını 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarmayı hedefliyoruz. Ulaşımda, sanayide ve binalarda elektrik kullanımının artması, temiz enerji üretimiyle ve güçlü şebekelerle desteklenmeli. Üretim teknolojilerinin yenilenmesi ve enerji verimliliği yatırımları da bu dönüşümün parçasıdır.
Dirençli şehirler
Türkiye’nin uygulama kapasitesinin en görünür olduğu alanlardan biri sosyal konut ve şehirciliktir. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ), 2002’den bu yana 1,7 milyonu aşan konut üretimiyle geniş bir uygulama tecrübesi oluşturdu. 81 ili kapsayan 500 Bin Sosyal Konut Projesi ile bu kapasiteyi yeni bir ölçeğe taşıyoruz. Kentsel dönüşüm çalışmalarında ise 2 milyon 378 bin bağımsız bölümün dönüşümü tamamlanırken 383 bin bağımsız bölümde çalışmalar sürüyor. Şehircilik ile iklim politikası doğrudan ilişkilidir. Binaların enerji performansı, ulaşım, su, atık ve arazi kullanımı, şehirlerin emisyonlarını ve iklim risklerine karşı dayanıklılığını belirliyor.
6 Şubat 2023 depremlerinin ardından yürütülen yeniden inşa süreci bu kapasitenin en ağır sınamalarından biri oldu. On bir ilde 455 bini aşkın konut, iş yeri ve köy evi tamamlandı. Yeniden inşa sürecinde yapı güvenliğiyle birlikte enerji verimliliğini, çevre altyapısını, yenilenebilir enerji kullanımını ve Sıfır Atık yaklaşımını da gözetiyoruz. Afetlere dirençli yerleşimler kurarken şehirlerimizin uzun vadeli iklim risklerine hazırlığını da güçlendirmeyi amaçlıyoruz.
Sıfır atık tecrübesi
Saygıdeğer Emine Erdoğan Hanımefendi’nin himayelerinde 2017 yılında başlayan Sıfır Atık hareketi, Türkiye’nin uygulama tecrübesini küresel çevre diplomasisine taşıdı. Kaynak verimliliği, döngüsel ekonomi ve toplumsal katılım bu hareketin temelini oluşturuyor.
2017’de yüzde 13 olan geri kazanım oranı, 2025’te yüzde 37,53’e yükseldi. Yaklaşık 90 milyon ton atık ekonomiye kazandırıldı. 613 milyon ağacın kesilmesinin ve 180 milyon ton sera gazı salımının önüne geçildi. 270 milyar kilovatsaat enerji ve 2 trilyon litre su tasarrufu sağlandı. Birleşmiş Milletlerin 30 Mart’ı Uluslararası Sıfır Atık Günü ilan etmesi, bu tecrübenin küresel karşılığını gösteriyor. Emine Erdoğan Hanımefendi’nin liderliğiyle güçlenen Sıfır Atık, Türkiye’nin çevre diplomasisinin önemli dayanaklarından biridir. Türkiye, enerji talebi büyüyen, sanayisini dönüştüren, kentleşmeyi ve afet risklerini yöneten bir ülke. Bu tecrübe, gelişmekte olan ülkelerin karşılaştığı sorunları ve uygulamada ihtiyaç duyduğu desteği yakından anlamamızı sağlıyor.
Hedeflerden uygulamaya
COP31 Eylem Gündeminde on öncelikli alan belirledik. Sıfır Atık ve döngüsel ekonomi, temiz enerji ve elektrifikasyon, gıda güvenliği, İklim Uygulama Köprüsü, okyanuslar ve denizler, dirençli şehirler, gençlik ve eğitim, yeşil sanayileşme, Rio Sinerjisi ve dirençli sağlık sistemleri üzerinde çalışıyoruz. Rio Sinerjisiyle iklim, biyolojik çeşitlilik ve çölleşmeyle mücadele çalışmalarını birlikte ele alıyoruz.
Bu başlıkların asıl anlamı, enerji, üretim, şehirler, doğa, insan ve finansman arasındaki ilişkileri aynı uygulama gündemi içinde ele almalarında yatıyor. Eylem Gündemini, mevcut uluslararası girişimleri ve uygulayıcıları ölçülebilir hedefler çevresinde buluşturacak biçimde tasarladık. Yeşil sanayileşme önceliğimiz, üretimimizin rekabet gücüyle doğrudan ilişkilidir. Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) gibi düzenlemelerle birlikte ürünün karbon yoğunluğu, enerji kaynağı ve üretimde kullanılan malzemenin niteliği dış pazarlara erişimde daha fazla önem kazanıyor. Sanayimizin karbonsuzlaşma yatırımlarına ve uygun koşullu finansmana erişiminin güçlendirilmesi bu nedenle temel çalışma alanlarımız arasında bulunuyor.
2035 yılına kadar nihai enerji tüketiminde elektriğin küresel payının yüzde 35’e çıkarılması, belediye atıklarının oluşumundaki artış hızının yarıya indirilmesi, binalarda enerji kullanım yoğunluğunun en az yüzde 25 azaltılması ve döngüsel malzeme kullanım oranının en az yüzde 15 seviyesine yükseltilmesi uygulama hedeflerimiz arasında bulunuyor.
İklime dirençli tarımın yaygınlaşması, iklim eğitiminin güçlenmesi ve Ulusal Katkı Beyanlarının uygulanmasına destek sağlanması da gündemimizin temel parçalarıdır.
Ülkelerin kalkınma düzeyleri, enerji sistemleri, finansmana erişimi ve iklim riskleri farklılaşıyor. Ortak hedeflere ilerlerken bu farklılıkları gözetmek zorundayız. COP31’de, her ülkenin kendi koşulları içinde uygulamayı hızlandırabileceği bir iş birliği zemini kurmayı amaçlıyoruz.
Finansman ve projeler
Uygulamanın önündeki en büyük engellerden biri finansman açığıdır. Küresel iklim finansmanı ihtiyacının yıllık 7,5–9 trilyon dolar olduğu tahmin edilirken mevcut finansman yaklaşık 1,9 trilyon dolar düzeyinde kalıyor. Gelişmekte olan ülkelere yönelik iklim finansmanının 2035 yılına kadar yıllık 1,3 trilyon dolar seviyesine çıkarılması hedefi de bu nedenle kritik bir eşik. Önümüzdeki dönemin meselesi sadece daha fazla finansman taahhüdünde bulunmak değil, bu kaynağın ülkelerin gerçek yatırım ihtiyaçlarıyla nasıl buluşacağını ve mevcut finansmanın etkisinin hangi araçlarla büyütüleceğini somutlaştırmaktır. Bu veriler iklim finansmanını yalnızca bir maliyet kalemi olarak değerlendiremeyeceğimizi gösteriyor. Temiz enerjiye, gıdaya, dirençli şehirlere, yeşil sanayiye ve iklim teknolojilerine bugün ayrılan kaynak aynı zamanda gelecekte ortaya çıkabilecek ekonomik ve sosyal kayıpları azaltan uzun vadeli bir yatırımdır. Dünya, güvenlik riskleri karşısında büyük kaynakları harekete geçirebiliyor. Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) ülkelerinin savunma ve güvenlikle bağlantılı yatırımlarını millî gelirin yüzde 5’ine çıkarma yaklaşımı bunun örneklerinden biridir. Gıdayı, enerji altyapısını ve ekonomik istikrarı tehdit eden iklim risklerini de aynı uzun vadeli sorumlulukla ele almalıyız.
Pre-COP’ta finansmana erişimi ayrı bir öncelik olarak değerlendirdik. Küçük ada ülkeleri ve en az gelişmiş ülkeler için kaynağın zamanında ulaşması hayati önem taşıyor. Uzayan başvurular ve sınırlı proje hazırlama kapasitesi uygulamayı geciktirebiliyor. Finans kuruluşlarının süreçlerini bu ülkelerin koşullarına göre kolaylaştırmasını önemsiyoruz.
Bu ölçekteki ihtiyacın yalnızca kamu kaynakları ve çok taraflı iklim fonlarıyla karşılanması mümkün görünmüyor. Çok taraflı kalkınma bankalarının risk paylaşımı ve sermaye maliyetlerinin düşürülmesinde daha güçlü rol üstlenmesi, özel sektör yatırımlarını harekete geçirecek bir kaldıraç etkisi oluşturabilir. Özel sektörün yenilikçi gücü, yatırım kapasitesi ve uygulama hızı da bu yapının tamamlayıcı unsurudur. Finans kuruluşlarını, yatırımcıları, şirketleri ve proje sahiplerini daha erken aşamada aynı zeminde buluşturmak, finansmanla uygulama arasındaki mesafeyi kısaltmanın temel şartlarından biridir. Finansman kadar proje hazırlama kapasitesi de belirleyici. Bir iklim eylem planının yatırıma dönüşmesi, teknik hazırlık, uygun mevzuat ve yetişmiş insan kaynağı gerektiriyor.
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ile geliştirdiğimiz İklim Uygulama Köprüsü bu ihtiyaca odaklanıyor. Ülkelerin iklim ve kalkınma önceliklerini finansmana hazır proje portföyleriyle ilişkilendirmeyi amaçlıyoruz. Kamu yatırımları ve sanayinin yeşil dönüşüm projeleri ile uluslararası finansman arasında güvenilir ve hızlı çalışan bağlar kurmak istiyoruz.
Şehirler için İLBANK tarafından geliştirilen Sürdürülebilir Kentsel Dirençlilik Finansmanı Faaliyeti (SURFF) ise yerel yönetimlerin proje hazırlama ve finansmana erişim kapasitesini aynı çerçevede güçlendirmeye odaklanıyor. Yerel iklim planlarının yatırım programlarına dönüşmesi; teknik hazırlık, kurumsal kapasite ve uygun finansmanın birlikte ele alınmasını gerektiriyor. Bu yaklaşımın karşılığında daha dirençli şehirler, çevre altyapısı yatırımları ve yerel ekonomiler için yeni iş imkânları bulunuyor.
Başkanlık olarak uygulamanın önündeki engelleri belirlemeyi, ilgili kurumları buluşturmayı ve kalıcı ortaklıklar kurulmasını desteklemeyi hedefliyoruz. Siyasi ve diplomatik kapasitemizi, müzakerelere güveni koruyarak bu yönde kullanıyoruz.
Antalya’dan beklentimiz
9–20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da gerçekleştireceğimiz COP31’in ölçeği, bütün bu siyasi ve diplomatik hazırlığın güçlü bir operasyon kapasitesiyle desteklenmesini gerektiriyor. Antalya’da yaklaşık 100 bin katılımcının ağırlanması bekleniyor. Tarafların heyetleri, devlet ve hükümet başkanları, bakanlar, uluslararası kuruluşlar, özel sektör, finans çevreleri, bilim insanları, gençler, sivil toplum ve medya iki hafta boyunca aynı şehirde buluşacak. Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde 11–12 Kasım’da düzenlenecek Dünya Liderleri İklim Eylemi Zirvesi, iklim hedeflerinin hayata geçirilmesi için siyasi iradeyi güçlendirecek önemli bir buluşma olacak. Sayın Cumhurbaşkanımızın liderliğinde, devlet ve hükümet başkanlarını ortak sorumluluk almaya ve uygulamayı hızlandırmaya davet ediyoruz. Zirvede ortaya konulacak siyasi desteğin müzakerelerde uzlaşıyı kolaylaştırmasını, finansman ve teknoloji iş birliklerini somut yatırımlara dönüştürmesini amaçlıyoruz.
Güvenlikten ulaşıma, sağlıktan konaklamaya, dijital altyapıdan kayıt ve akreditasyona, basın hizmetlerinden tercümeye ve gönüllü yönetimine kadar çok sayıda süreç aynı koordinasyon anlayışıyla yürütülüyor. Antalya EXPO alanındaki mevcut yapıların mümkün olduğunca değerlendirilmesi, yeni yapı ihtiyacının sınırlandırılması ve enerji verimliliği, erişilebilirlik, Sıfır Atık ve karbon ayak izinin azaltılması ilkelerinin konferansın kendi organizasyonuna uygulanması da hazırlıkların önemli bir parçasını oluşturuyor.
20 Ekim’de Türkiye Pavilyonu yan etkinlik programının açıklanmasıyla konferansta ülkemizin çalışmalarının paylaşılacağı zemin de daha somut hâle geldi. Bu buluşmaların kamu kurumları, üniversiteler, yerel yönetimler ve iş dünyası arasında konferans sonrasında da sürecek iş birliklerine katkı sağlamasını hedefliyoruz. COP31’in başarısını, müzakerelerde sağlanacak uzlaşıyla birlikte finansmanla buluşan projeler, yeni yatırımlar ve güçlenen uygulama kapasitesi üzerinden değerlendireceğiz. Türkiye’nin çeyrek asırlık birikimini bu ortak çabaya sunuyoruz. Antalya’da kurmak istediğimiz küresel imece, ortak hedefe farklı imkânlarla katkı vermeyi esas alıyor. Bilgiyi, teknolojiyi ve finansmanı paylaşarak ülkelerin uygulama kapasitesini güçlendirmek istiyoruz. COP31’in kalıcı değeri, hedeflerin insanların hayatında karşılık bulmasıyla ortaya çıkacak. Antalya’dan sonra daha fazla proje yatırıma dönüşüyorsa, şehirler daha dirençli hâle geliyor ve ülkeler iklim hedeflerine daha güçlü adımlarla ilerliyorsa Başkanlık sorumluluğumuz amacına ulaşmış olacaktır.
