Yaş ilerledikçe yakın ve uzak mesafeleri net görmede yaşanan sorunlar, günlük yaşamı etkileyebiliyor. Katarakt ameliyatlarında ve belirli koşullarda şeffaf lens cerrahisinde kullanılan özellikli göz içi mercekleri, uygun hastalarda farklı mesafelerde gözlük ihtiyacını azaltmayı amaçlıyor. Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. Diclehan Ali Dicle, halk arasında “akıllı lens” olarak adlandırılan merceklerin özellikleri, kimlere uygulanabileceği ve olası etkileri hakkında bilgi verdi.
Gerçek Akıllı Lens Doğal Merceğimizdir
Op. Dr. Diclehan Ali Dicle, tıp dünyasında “akıllı lens” şeklinde bir tanım bulunmadığını, bu ifadenin halk arasında kullanılan bir benzetme olduğunu belirtti.
Gözün doğal merceğinin gençlik döneminde yaklaşık 40-45 yaşlarına kadar esnekliğini koruduğunu aktaran Dicle, doğal merceğin bakılmak istenen nesneye göre şeklini değiştirerek kırma gücünü ve kalınlığını ayarladığını ifade etti. Bu sayede göz, uzaktaki bir dağdan elde tutulan kitaptaki küçük harflere kadar farklı mesafelerdeki nesnelere odaklanabiliyor.
Özellikli Göz İçi Mercekleri Nasıl Çalışır?
Katarakt veya şeffaf lens cerrahisinde göz içine yerleştirilen mercekler, tıbbi olarak “premium lensler” ya da “özellikli lensler” olarak adlandırılıyor.
Geleneksel katarakt ameliyatlarında kullanılan tek odaklı mercekler, temel olarak uzak görüşü netleştirmeyi amaçlıyor. Bu mercekleri kullanan kişiler, yakın ve orta mesafelerde gözlük ihtiyacı duymaya devam edebiliyor. Özellikli mercekler ise uzak, orta ve yakın mesafelerde görüş sağlamayı hedefliyor.
Öne çıkan iki mercek türü bulunuyor:
- Trifokal lensler: Uzak, orta mesafe (bilgisayar kullanımı gibi) ve yakın mesafe (okuma gibi) görüşü için üç temel odağı hedefliyor.
- EDOF lensler: Odak derinliği artırılmış bu mercekler, özellikle uzak ve orta mesafede kesintisiz görüş sunmayı, yakın mesafede ise işlevsel bir görüş sağlamayı amaçlıyor.
Merceklerin torik modelleriyle, uygun hastalarda mevcut astigmatizma kusurunun da aynı cerrahi seansta düzeltilmesi mümkün olabiliyor.
Akıllı Lens Kimlere Uygulanabilir?
Dicle'nin aktardığı bilgilere göre, özellikli göz içi merceklerinin uygulanabilmesi için hastanın yaşı, görme ihtiyacı ve göz dokularının sağlığı birlikte değerlendiriliyor.
Yaş ve görme ihtiyacı: Kataraktı bulunmayan, 45 yaşın üzerinde olan ve hem uzak hem de yakın görüş için belirgin gözlük ihtiyacı yaşayan kişiler, doğal merceğin esnekliğini kaybetmesiyle ortaya çıkan presbiyopi açısından değerlendirilebiliyor.
Göz dokularının sağlığı: Kornea ve retina başta olmak üzere gözün diğer dokularında, merceklerin optik yapısına engel oluşturabilecek bir hastalığın bulunmaması gerekiyor.
Katarakt hastaları: Katarakt ameliyatı olması gereken ve ameliyat sonrasında gözlük ihtiyacını azaltmak isteyen uygun hastalarda da özellikli mercekler tercih edilebiliyor.
Bu nedenle mercek seçimi, her hasta için aynı şekilde yapılmıyor. Uygunluk, göz muayenesi ve kişisel görme ihtiyaçları doğrultusunda belirleniyor.
Özellikli Lenslerin Görme Kalitesine Etkileri
Doğal mercek, esneyerek ve şeklini değiştirerek farklı mesafelere odaklanabilirken göz içine yerleştirilen yapay mercekler aynı biyomekanik hareket kabiliyetine sahip değil. Bu mercekler, yüzeylerindeki özel optik halkalar, kırıcı basamaklar ve mikro yapılar aracılığıyla gelen ışığı farklı odaklara yönlendiriyor.
Bu çalışma biçimi bazı optik etkileri beraberinde getirebiliyor.
Kontrast değişimi: Işığın farklı odaklara paylaştırılması nedeniyle, tek odaklı merceklere kıyasla özellikle loş ışıkta uzak görüşte hafif kontrast kaybı yaşanabiliyor.
Işık hareleri ve parlamalar: Özellikle karanlık ortamlarda ışık kaynaklarının çevresinde hareler, parlama veya yıldız biçiminde ışık saçılmaları görülebiliyor. Bu etkiler gece araç kullanan kişiler tarafından karşıdan gelen farların çevresinde fark edilebiliyor.
Nöroadaptasyon: Beynin Yeni Görüşe Alışması
Op. Dr. Diclehan Ali Dicle, özellikli merceklerle ilişkili optik etkilerin zaman içinde azalabileceğini belirterek bu süreci “nöroadaptasyon”, yani beynin yeni görüşe uyum sağlaması olarak tanımladı.
Dicle'nin verdiği bilgiye göre, ilk aylarda gece ışıklarında fark edilen saçılmalar ve hareler ortalama 3 ila 6 ay içerisinde beyin tarafından daha az fark edilir hale gelebiliyor. Bununla birlikte, bu etkilerin her hastada aynı şekilde seyretmediği ve kişisel değerlendirme gerektirdiği göz önünde bulunduruluyor.
Amaç Yaşam Kalitesini ve Konforu Artırmak
Özellikli göz içi merceklerinin temel amacı, uygun hastalarda görme kalitesini ve günlük yaşam konforunu artırmak. Doğru hasta seçimi ve cerrahi planlamayla gözlük ihtiyacının azaltılması hedefleniyor.
Bu merceklerden yararlanan kişiler, uygun görme düzeyine ulaştıklarında sabah saatlerine bakmak, telefondaki mesajları okumak, araç kullanmak veya bilgisayarda çalışmak gibi günlük işlerini gözlüğe daha az ihtiyaç duyarak sürdürebiliyor.
Ancak elde edilecek görme düzeyi; hastanın göz sağlığına, ihtiyaçlarına ve tercih edilen merceğin özelliklerine bağlı olarak değişebiliyor.
