B12 eksikliğini yalnızca belirtilere bakarak anlamak mümkün değil. Tanı için şikâyetlerin, sağlık geçmişinin ve kan tahlillerinin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
YORGUNLUK VE ÇARPINTI GÖRÜLEBİLİYOR
B12 eksikliğinde güçsüzlük, çabuk yorulma, çarpıntı ve nefes darlığı görülebiliyor. İştah azalması, dilde ağrı veya kızarıklık ve ağız yaraları da tabloya eşlik edebiliyor. Şikâyetler zaman içinde gelişebildiği için başlangıçta günlük yorgunlukla karıştırılabiliyor.
Ancak bu yakınmalar B12 eksikliğine özgü değil. Başka sağlık sorunlarında da ortaya çıkabildiklerinden, tek bir belirti üzerinden takviye kullanımına karar verilmemesi gerekiyor.
KANSIZLIK OLMADAN DA SİNİR SİSTEMİ ETKİLENEBİLİR
El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma, kas güçsüzlüğü, denge ve koordinasyon sorunları olası belirtiler arasında bulunuyor. Hafıza ve düşünme süreçlerinde değişiklikler de yaşanabiliyor.
Sinir sistemiyle ilgili sorunlar, kansızlık gelişmeden de ortaya çıkabiliyor. Bu nedenle kan sayımının normal olması, B12 eksikliği ihtimalini tek başına ortadan kaldırmıyor. Tedavinin gecikmesi durumunda bazı nörolojik sorunlar kalıcı hâle gelebiliyor.
SORUN YALNIZCA AZ TÜKETMEK OLMAYABİLİR
Hayvansal gıdaları sınırlayan beslenme düzenlerinde yeterli B12 alınamaması mümkün. Bununla birlikte, vitamin açısından yeterli beslenen kişilerde de emilim sorunları nedeniyle eksiklik gelişebiliyor.
Bazı mide ve bağırsak hastalıkları, bu organları etkileyen ameliyatlar ve otoimmün durumlar emilimi bozabiliyor. İleri yaş da değerlendirmede dikkate alınan etkenler arasında yer alıyor.
KULLANILAN İLAÇLAR DA DEĞERLENDİRİLİYOR
Metformin ve bazı mide asidini azaltan ilaçlar, B12 emilimini etkileyebiliyor. Bu ürünleri kullanan kişilerde kontrol ihtiyacı, sağlık durumu ve belirtilere göre belirleniyor.
Düzenli kullanılan ilaçların ve mevcut takviyelerin muayenede bildirilmesi önem taşıyor. Eksiklik şüphesiyle reçeteli bir ilacı kendi kendine bırakmak yerine, tedavinin hekimle değerlendirilmesi gerekiyor.
KAN TAHLİLİNDE HANGİ DEĞERLERE BAKILIYOR?
Değerlendirmede kandaki B12 ve folat düzeyleri ile hemoglobin ve kırmızı kan hücrelerine ilişkin ölçümler incelenebiliyor. Sonuçların kişinin şikâyetleriyle birlikte yorumlanması gerekiyor.
Bazı kişilerde belirti olmadan düşük değerler saptanabilirken, bazılarında ölçüm normal görünmesine rağmen ileri inceleme gerekebiliyor. Eksikliğin nedenini belirlemek için ek testler veya ilgili uzmanlık alanlarına yönlendirme yapılabiliyor.
TABLET Mİ, İĞNE Mİ?
Tedavide ağızdan alınan ürünler veya enjeksiyonlar kullanılabiliyor. Tercih, eksikliğin nedenine, emilim durumuna ve sinir sistemi belirtilerinin bulunup bulunmamasına göre değişiyor.
Herkes için geçerli tek bir doz ya da kullanım süresi bulunmuyor. Bazı kişilerde beslenmenin düzenlenmesiyle birlikte belirli süreli destek yeterli olabilirken, kalıcı emilim sorunlarında uzun süreli tedavi gerekebiliyor.
B12 HANGİ BESİNLERDE BULUNUYOR?
Et, balık, yumurta, süt ve süt ürünleri doğal B12 kaynakları arasında yer alıyor. Hayvansal ürün tüketmeyen kişiler için B12 ile zenginleştirilmiş gıdalar ve uygun takviyeler önem taşıyabiliyor. Zenginleştirilmiş ürünlerde içerik bilgisi etiketten kontrol edilebiliyor.
Emilim bozukluğu bulunan kişilerde ise yalnızca bu besinlerin tüketimini artırmak yeterli olmayabiliyor. Beslenme planının, belirlenen tedaviyle birlikte ele alınması gerekiyor.
TAKVİYE HERKESE EKSTRA ENERJİ SAĞLAMIYOR
B12 düzeyi yeterli olan kişilerde ek takviyenin enerji veya dayanıklılığı artırdığı gösterilmiş değil. Bu nedenle her yorgunluk şikâyetinde yüksek doz ürün kullanmak, sorunun gerçek nedeninin araştırılmasını geciktirebiliyor.
Tedavinin başarısı da yalnızca bir tahlil sonucuyla sınırlı değerlendirilmiyor. Şikâyetlerin seyri, tedaviye yanıt ve gerektiğinde yapılan kontroller birlikte dikkate alınıyor.
