Günlük işleri yaparken çabuk yorulmak, merdiven çıkarken eskisine göre daha fazla nefes nefese kalmak veya ciltte solukluk fark etmek, demir eksikliğiyle ilişkili olabiliyor. Bununla birlikte benzer şikâyetler farklı sağlık sorunlarında da görülebildiği için yalnızca belirtilere bakarak demir takviyesine başlanmamalı.
Değerlendirmede kişinin beslenmesi, kan kaybı ihtimali, sağlık geçmişi ve kan tahlilleri birlikte ele alınıyor. Tedavinin amacı yalnızca demir düzeyini yükseltmek değil, eksikliğin nedenini de belirlemek.
DEMİR EKSİKLİĞİ İLE KANSIZLIK AYNI ŞEY Mİ?
Demir eksikliği, vücuttaki demirin ihtiyacı karşılayamaması anlamına geliyor. Demir, oksijen taşınmasında görev alan hemoglobinin yapımı için gerekli mineraller arasında bulunuyor.
Eksiklik ilerlediğinde demir eksikliği anemisi, yani kansızlık gelişebiliyor. Ancak demir depolarının azalması her zaman başlangıçtan itibaren kansızlıkla birlikte görülmüyor. Ayrıca her kansızlık da demir eksikliğinden kaynaklanmıyor.
DEMİR EKSİKLİĞİNİN EN SIK BELİRTİLERİ NELERDİR?
Özellikle demir eksikliği anemisinde yorgunluk, enerji kaybı, normalden soluk görünüm, nefes darlığı ve çarpıntı görülebiliyor. Baş ağrısı ve baş dönmesi de şikâyetlere eşlik edebiliyor.
Bazı kişilerde dilde hassasiyet, ağız kenarlarında yaralar, saç dökülmesi veya tırnak değişiklikleri ortaya çıkabiliyor. Buz gibi besin olmayan maddeleri yeme isteği de değerlendirilmesi gereken belirtiler arasında bulunuyor.
Hafif düzeydeki eksiklik veya kansızlık ise belirgin bir şikâyete neden olmayabiliyor.
HALSİZLİK VE SOLUKLUK DEMİR EKSİKLİĞİNİ GÖSTERİR Mİ?
Halsizlik ve solukluk demir eksikliğini düşündürebilir, ancak kesin olarak göstermez. Uykusuzluk, başka besin eksiklikleri ve farklı hastalıklar da yorgunluğa yol açabiliyor.
Uzun süren, günlük yaşamı etkileyen veya dinlenmeyle düzelmeyen şikâyetlerde aile hekimine ya da ilgili hekime başvurulmalı. Göz kapağının içine veya cilt rengine bakarak evde kesin tanı konulamaz.
DEMİR EKSİKLİĞİNDE NEFES DARLIĞI NEDEN OLUR?
Demir eksikliğine bağlı kansızlıkta hemoglobin düzeyinin düşmesi, dokulara oksijen taşınmasını etkileyebiliyor. Bu durum efor sırasında çabuk yorulma ve nefes darlığıyla kendini gösterebiliyor.
Ancak yeni başlayan veya belirginleşen nefes darlığı doğrudan demir eksikliğine bağlanmamalı. İstirahatte ciddi nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bayılma varsa rutin tahlil randevusu beklenmeden acil değerlendirme alınmalı.
DEMİR EKSİKLİĞİ HANGİ KAN TAHLİLLERİYLE ANLAŞILIR?
Tanıda tam kan sayımı ve hemoglobin değerlerinin yanı sıra demir depoları hakkında bilgi veren ferritin testi kullanılabiliyor. Hekim, gerekli durumlarda transferrin satürasyonu ve demir bağlama kapasitesi gibi ek incelemeler isteyebiliyor.
Ferritin, iltihabi durumlarda yükselebileceğinden tek bir sonuç her zaman yeterli olmayabilir. Değerler, kişinin şikâyetleri ve diğer tetkikleriyle birlikte yorumlanmalı.
DEMİR EKSİKLİĞİ NEDEN OLUR?
Yetersiz demir alımı, kan kaybı, emilim sorunları ve gebelik gibi ihtiyacın arttığı durumlar eksikliğe yol açabiliyor. Yoğun adet kanamaları ve sindirim sisteminden kan kaybı da araştırılabilecek nedenler arasında yer alıyor.
Bu nedenle eksiklik saptandığında yalnızca beslenmeyi değiştirmekle yetinilmemeli. Hekim, öyküye göre ek tetkik veya uzman değerlendirmesi önerebilir.
DEMİR EKSİKLİĞİ NASIL TEDAVİ EDİLİR?
Tedavi, eksikliğin derecesine ve nedenine göre planlanıyor. Ağızdan demir ilaçları sık kullanılan seçenekler arasında bulunurken bazı kişilerde damar yoluyla tedavi gerekebiliyor.
Et, kuru baklagiller ve koyu yeşil yapraklı sebzeler gibi demir içeren besinler dengeli beslenmeye katkı sağlıyor. Ancak belirgin eksiklikte yalnızca besinlerle yeterli düzelme sağlanamayabilir.
İlacın dozu, kullanım şekli ve süresi hekim tarafından belirlenmeli. Bulantı, kabızlık veya karın rahatsızlığı gelişirse ilaç kendi kendine değiştirilmeden sağlık uzmanına danışılmalı.
DEMİR TEDAVİSİ NE KADAR SÜRER?
Demir depolarının yeniden dolması birkaç ay sürebiliyor. Şikâyetlerin azalması, tedavinin hemen bırakılması gerektiği anlamına gelmiyor.
Kontrol kan tahlilleriyle yanıt izlenmeli ve tedavi süresi sonuçlara göre düzenlenmeli. Düzelme sağlanmaması halinde devam eden kan kaybı veya emilim sorunu gibi nedenler yeniden değerlendirilmeli.
