İnsülin direnci, kas, yağ ve karaciğer hücrelerinin insüline yeterli yanıt vermemesi durumudur. Pankreas başlangıçta daha fazla insülin üreterek kan şekerini normal aralıkta tutabilir. Bu nedenle normal kan şekeri sonucu, insülin duyarlılığının mutlaka normal olduğu anlamına gelmez.
Zamanla bu denge korunamazsa kan şekeri yükselebilir. Ancak insülin direnci ile prediyabet veya diyabet aynı kavramlar değildir. Durumun yalnızca şikâyetlere bakılarak anlaşılması mümkün değildir.
İNSÜLİN DİRENCİ BELİRTİLERİ NELERDİR?
İnsülin direnci çoğu kişide belirgin bir şikâyete neden olmaz. Yorgunluk, sık acıkma veya tatlı isteği gibi yakınmalarla gündeme gelebilir; ancak bunlar hastalığa özgü belirtiler değildir.
Bu nedenle internetteki belirti listelerinden kaçının kişide bulunduğunu sayarak tanıya varılamaz. Hiç şikâyeti olmayan bir kişide risk bulunabileceği gibi, benzer yakınmaları olan bir kişide farklı nedenler söz konusu olabilir.
YEMEKTEN SONRA UYKU GELMESİ İNSÜLİN DİRENCİ MİDİR?
Hayır. Yemek sonrası uyku hali tek başına insülin direncini kanıtlamaz. Öğünün büyüklüğü ve içeriği, önceki geceki uyku süresi, kullanılan ilaçlar ve gün içindeki yorgunluk da etkili olabilir.
Özellikle günlük yaşamı aksatan, sürekli tekrarlayan uyku hali değerlendirilmelidir. Yemekten sonra titreme, terleme veya belirgin halsizlik yaşanması da otomatik olarak “insülin direnci” ya da “şeker düşmesi” şeklinde yorumlanmamalıdır.
KİLO VEREMEMEK İNSÜLİN DİRENCİNİ GÖSTERİR Mİ?
Kilo verme güçlüğü tek başına tanı ölçütü değildir. Beslenme düzeni, hareket miktarı, uyku, bazı ilaçlar ve farklı sağlık sorunları kilo yönetimini etkileyebilir.
Fazla kilo, özellikle karın çevresindeki yağlanma insülin direnci riskini artırabilir. Bununla birlikte normal kilolu kişilerde de insülin direnci görülebilir. Bir kişinin yalnızca görünümünden hareketle karar verilemez.
İNSÜLİN DİRENCİ KİMLERDE DAHA SIK GÖRÜLÜR?
Ailede tip 2 diyabet öyküsü, hareketsizlik ve fazla kilo değerlendirmede dikkate alınan etkenlerdir. Kan yağlarındaki bozukluklar ve yüksek kan şekeri de metabolik riskin araştırılmasını gerektirebilir.
Hekim; kişisel hastalık öyküsünü, kullanılan ilaçları, kilo değişimini ve aile öyküsünü birlikte değerlendirir. Tarama ihtiyacı yalnızca belirti bulunmasına göre belirlenmez.
İNSÜLİN DİRENCİ HANGİ TESTLE ANLAŞILIR?
İnsülin direncini doğrudan ölçen yöntemler günlük uygulamada herkese yapılan standart testler değildir. Klinik değerlendirmede çoğunlukla kan şekeri düzeni ve eşlik eden riskler araştırılır.
Açlık plazma glukozu, HbA1c ve gerekli durumlarda oral glukoz tolerans testi kullanılabilir. Bu testler özellikle prediyabet ve diyabetin saptanmasına yardımcı olur; tek başlarına insülin direncini doğrudan ölçmez.
HbA1c yaklaşık son üç aylık kan şekeri ortalaması hakkında bilgi verir. Açlık kan şekeri için genellikle en az sekiz saatlik açlık gerekirken, HbA1c için açlık şart değildir. Test öncesinde laboratuvarın talimatları izlenmelidir.
AÇLIK İNSÜLİNİ VE HOMA-IR TEK BAŞINA YETERLİ MİDİR?
Bazı değerlendirmelerde açlık insülini ve açlık glukozundan hesaplanan HOMA-IR kullanılabilir. Ancak bu hesaplama doğrudan ölçüm değildir ve herkese uygulanabilecek tek bir kesin tanı sınırı bulunmaz.
Ölçüm yöntemi, kişinin özellikleri ve klinik durum sonucu etkileyebilir. İnternetteki hesaplayıcılardan elde edilen bir değere dayanarak ilaç başlanmamalıdır. Sonuçlar hekim tarafından diğer bulgularla birlikte yorumlanmalıdır.
İNSÜLİN DİRENCİ DİYABETE DÖNÜŞÜR MÜ?
İnsülin direnci, tip 2 diyabet gelişme riskini artırabilir; ancak herkesin mutlaka diyabet olacağı anlamına gelmez. Kan şekerinin normalin üzerinde fakat diyabet sınırının altında olması prediyabet olarak adlandırılır.
Uygun beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve gerekiyorsa sürdürülebilir kilo kaybı, riski azaltmaya yardımcı olabilir. Herkese aynı diyetin uygulanması veya karbonhidratların tamamen kesilmesi gerekmez. İlaç gerekip gerekmediğine kişisel değerlendirmeyle karar verilir.
