Kolesterol, vücudun ihtiyaç duyduğu yağ benzeri bir maddedir. Ancak özellikle LDL kolesterolün yüksek olması, zaman içinde damar duvarlarında birikim oluşmasına katkıda bulunabilir. Bu süreç, kişi kendini iyi hissederken de ilerleyebilir.
Bu nedenle kolesterol kontrolü için baş ağrısı, halsizlik veya başka bir şikâyetin ortaya çıkması beklenmemelidir. Ölçüm zamanı ve takip sıklığı, yaşa, aile öyküsüne ve diğer risklere göre belirlenir.
KOLESTEROL YÜKSEKLİĞİ NASIL ANLAŞILIR?
Kolesterol yüksekliği genellikle günlük yaşamda fark edilebilecek bir belirti oluşturmaz. Çoğu kişi, rutin kontrolde veya başka bir nedenle yapılan kan testinde değerlerinin yüksek olduğunu öğrenir.
Çok yüksek ve özellikle kalıtsal kolesterol düzeylerinde bazı cilt veya tendon bölgelerinde yağ birikimleri görülebilir. Ancak bu bulguların olmaması yüksek kolesterolü dışlamaz; görünüm üzerinden tanı konulamaz.
YÜKSEK KOLESTEROL BAŞ AĞRISI VE YORGUNLUK YAPAR MI?
Baş ağrısı, baş dönmesi ve yorgunluk, yüksek kolesterolün güvenilir göstergeleri değildir. Bu yakınmaları doğrudan kolesterole bağlamak, başka nedenlerin değerlendirilmesini geciktirebilir.
Kolesterol yüksekliğinin önemi çoğunlukla uzun vadeli kalp-damar riskiyle ilişkilidir. Şikâyetlerin bulunup bulunmaması, kan testi ihtiyacının tek belirleyicisi değildir.
LDL, HDL VE TRİGLİSERİT ARASINDAKİ FARK NEDİR?
LDL, sıklıkla “kötü kolesterol” olarak adlandırılır. Yüksekliği, damar duvarında plak oluşumuyla ilişkilidir. HDL ise kolesterolün taşınmasında görev alan ve genellikle “iyi kolesterol” olarak bilinen parçacıktır.
Trigliserit, kolesterolden farklı bir kan yağıdır ve lipid panelinde birlikte ölçülür. Yüksek HDL bulunması, yüksek LDL’nin etkisini tamamen ortadan kaldırmaz. Sonuçlar tek tek değil, kişinin genel risk profili içinde yorumlanmalıdır.
KOLESTEROL TESTİ AÇ KARNINA MI YAPILIR?
Kolesterol değerlendirmesinde toplam kolesterol, LDL, HDL ve trigliserit düzeylerini içeren kan testi kullanılır. Bazı durumlarda aç olmadan ölçüm yapılabilirken, özellikle trigliserit değerlendirmesi veya ek testler için açlık istenebilir.
Açlık gerekiyorsa genellikle 8-12 saatlik süre önerilir. Test öncesinde hekim veya laboratuvarın talimatı sorulmalıdır. Kullanılan ilaçlar kendi kendine bırakılmamalı, hazırlık koşulları sağlık ekibiyle netleştirilmelidir.
KOLESTEROL KAÇ OLURSA TEHLİKELİDİR?
Herkes için aynı hedef değer geçerli değildir. Daha önce kalp-damar hastalığı geçirmiş bir kişiyle ek risk taşımayan bir kişinin LDL hedefi farklı olabilir.
Yaş, tansiyon, sigara kullanımı, diyabet ve ailede erken yaşta kalp-damar hastalığı bulunması tedavi kararını etkiler. Bu nedenle sonuç kâğıdındaki tek bir sayıya bakarak “ilaç gerekir” veya “önemsiz” sonucuna varılmamalıdır.
KOLESTEROL NEDEN YÜKSELİR, ZAYIF KİŞİLERDE DE GÖRÜLÜR MÜ?
Doymuş ve trans yağlardan zengin beslenme, hareketsizlik ve fazla kilo olumsuz kan yağı düzeylerine katkıda bulunabilir. Kalıtsal özellikler, bazı hastalıklar ve ilaçlar da etkili olabilir.
Normal kilolu olmak yüksek kolesterolü engellemez. Ailede çok yüksek kolesterol veya erken yaşta kalp krizi öyküsü varsa, kişi genç ve zayıf olsa bile değerlendirme önemlidir.
