Erkek infertilitesinin yalnızca genetik ve tıbbi nedenlerle değil, modern yaşamın getirdiği çevresel faktörler ve günlük alışkanlıklarla da ilişkili olduğu belirtildi. Sigara, alkol, fazla kilo, hareketsizlik, kronik stres, düzensiz uyku ve testislerde ısı artışına neden olan alışkanlıkların sperm kalitesini olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekildi.
Modern yaşam hormonal dengeyi ve sperm kalitesini etkiliyor
Liv Hospital Vadi İstanbul Üroloji Uzmanı Op. Dr. Kenan Yiğit Yıldız, erkek üreme sağlığını tehdit eden faktörlerin başında modern yaşamın getirdiği zararlı alışkanlıklar ve çevresel etkenlerin geldiğini belirtti.
Sigara ve alkol kullanımının oksidatif stres oluşturarak sperm DNA bütünlüğünü bozduğunu ve sperm hareketliliğini (motilite) düşürdüğünü ifade eden Yıldız, obezitenin ise vücuttaki östrojen seviyesini artırıp testosteron sentezini baskılayarak hormonal dengeyi bozabildiğini söyledi.
Obezitenin ayrıca skrotal, yani testis torbasındaki ısı artışına yol açarak sperm üretimini olumsuz etkileyebileceğini belirten Yıldız, kronik stres ve kortizol yüksekliğinin de hipotalamus-hipofiz-gonad aksını baskılayarak sperm kalitesini düşürebildiğini aktardı.
Uyku düzensizliğinin hormonal sirkadiyen ritmi bozduğunu belirten Yıldız, bunun da söz konusu tabloyu tetikleyebileceğini kaydetti.
Son 40-50 yılda sperm parametrelerinde düşüş
Küresel ölçekte yapılan geniş kapsamlı epidemiyolojik çalışmaların, son 40-50 yılda erkek sperm parametrelerinde anlamlı bir düşüş olduğunu gösterdiğini belirten Yıldız, bu değişimin tek bir nedene bağlanamayacağını ve çok sayıda faktörün birlikte rol oynadığını vurguladı.
Çevresel toksinler, endokrin bozucu kimyasallar, plastiklerde bulunan bisfenol A gibi maddeler ve ağır metallerin yanı sıra hareketsiz yaşam tarzı ve buna bağlı obezite artışının da sperm kalitesindeki düşüşte rol oynayabileceği ifade edildi.
İş ve sosyal yaşamdaki kronik stres, sigara, alkol ve zararlı madde tüketiminin yaygınlaşması da sperm kalitesindeki düşüşün nedenleri arasında gösterildi.
Dizüstü bilgisayar ve dar giysilere dikkat
Testislerde kümülatif ısı artışına yol açabilecek modern alışkanlıklara da dikkat çeken Yıldız, diz üstü bilgisayar kullanımı, dar giysiler ve uzun süre oturarak çalışmanın erkek üreme sağlığı açısından dikkate alınması gereken faktörler olduğunu belirtti.
Baba olma planı varsa hazırlık en az 3 ay önce başlamalı
Çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerin üreme sağlıklarını korumak için yaşam tarzlarına dikkat etmeleri gerektiğini belirten Yıldız, sperm üretim döngüsünün yaklaşık 72-74 gün sürdüğünü hatırlattı.
Yıldız, bu nedenle yaşam tarzı düzenlemelerine en az 3 ay öncesinden başlanmasının önem taşıdığını ifade etti.
Sperm kalitesi için beslenme ve egzersiz önerileri
Yıldız, çocuk sahibi olmayı planlayan erkekler için dikkat edilmesi gereken noktaları şöyle sıraladı:
Beslenme: Akdeniz diyeti tarzında, antioksidandan zengin; taze sebze ve meyve, sağlıklı yağlar ve omega-3 içeren bir beslenme modelinin sperm kalitesini artırabileceği belirtildi. İşlenmiş gıdalar ve trans yağlardan kaçınılması önerildi.
Egzersiz: Düzenli ve orta düzeyde kardiyo ile direnç egzersizlerinin insülin direncini azaltmaya ve testosteron seviyelerini dengelemeye yardımcı olabileceği ifade edildi. Aşırı ağır ve bilinçsiz steroid destekli vücut geliştirme egzersizlerinin ise tam tersine kısırlığa yol açabileceği uyarısı yapıldı.
Takviyeler: Çinko, selenyum, E ve C vitamini, koenzim Q10 ve L-karnitin gibi antioksidan takviyelerin hekim kontrolünde kullanıldığında oksidatif stresi azaltarak başarı şansını artırabileceği belirtildi.
Yaşam tarzı: Sigaranın bırakılması, ideal kilonun korunması ve testis ısısını artırabilecek ortamlardan kaçınılmasının ilk atılacak adımlar arasında yer aldığı kaydedildi.
Erkek üreme sağlığında yaşam tarzı göz ardı edilmemeli
Erkek infertilitesinin değerlendirilmesinde yalnızca mevcut sağlık sorunlarına değil, kişinin günlük yaşam alışkanlıklarına da dikkat edilmesi gerektiğini belirten Yıldız, çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerin sigara ve alkolden uzak durmasının, sağlıklı kilosunu korumasının, düzenli egzersiz yapmasının, dengeli beslenmesinin ve uyku düzenine dikkat etmesinin önem taşıdığını söyledi.
Yıldız, testislerde ısı artışına neden olabilecek alışkanlıklardan kaçınmanın da erkek üreme sağlığının korunmasında önemli rol oynadığını ifade etti.
