Yumurtalık kisti, çoğu kadının hayatının bir döneminde adını duyduğu ama duyduğu anda da içini bir anda ürperten konulardan biri. Çünkü kist kelimesi tek başına “kötü bir şey” gibi geliyor. Oysa gerçek daha dengeli: Yumurtalık kistlerinin büyük bir bölümü, adet döngüsünün doğal akışı içinde oluşup takipte kendiliğinden gerileyebiliyor.
Diğer yandan bazı kistler büyüyebiliyor, ağrı yapabiliyor; nadiren de acile götüren durumlara dönüşebiliyor. Bu yüzden mesele “kist var mı” panikliği değil; kistin tipi ne, ne kadar büyük, şikayet var mı ve nasıl izlenecek sorularını doğru yerde sormak.
“Kist” deyip geçmeyin: En sık görülen yumurtalık kistleri
Yumurtalık kistleri kabaca iki ana grupta konuşulur: fonksiyonel kistler ve fonksiyonel olmayan (patolojik) kistler.
Fonksiyonel kistler (en sık olanlar)
Bunlar çoğu zaman döngünün bir parçası gibi ortaya çıkar ve birçok kişide sessiz seyreder.
Folikül kisti
Yumurtlama döneminde folikül çatlamayıp yumurtayı bırakamazsa içi sıvı dolup kistleşebilir.
Korpus luteum kisti
Yumurta çıktıktan sonra kalan yapı bazen sıvı toplayıp kist halini alabilir.
Bu grupta doktorların sık kullandığı yaklaşım “bir süre izleyelim” olur; çünkü çoğu basit kist, birkaç döngü içinde gerileyebilir.
Fonksiyonel olmayan (patolojik) kistler
Döngünün “doğal yan ürünü” olmayan, başka mekanizmalarla gelişen kistlerdir.
Endometrioma (çikolata kisti)
Endometriozisle ilişkili olabilir; ağrı ve adet sancısını artırabilir.
Dermoid kist (teratom)
Çoğunlukla iyi huyludur; içeriği farklı dokular barındırabilir.
Kistadenom
Yumurtalık yüzeyinden gelişebilen, bazen büyüme eğilimi gösterebilen kistlerdir.
Burada tedavi/izlem kararı “tek kalıp” değildir: Kistin görüntüsü, boyutu, kişinin yaşı ve şikayeti birlikte değerlendirilir.
Kasık ağrısı her zaman kist mi? Vücudun verdiği işaretler
En kafa karıştıran nokta şu: Yumurtalık kisti olan herkes ağrı yaşamaz. Hatta bir kısmı, rutin kontrolde “tesadüfen” öğrenir. Belirti olduğunda ise genelde şu şikayetler öne çıkar:
- Kasık/pelvis bölgesinde ağrı (bazen tek tarafta)
- Karında şişkinlik, dolgunluk, baskı hissi
- Adet düzensizliği (beklenmedik kanama, gecikme, ağrının artması)
- İlişkide ağrı
- Sık idrara çıkma ya da bağırsak düzeninde değişiklik
Bu belirtiler kistin büyümesiyle belirginleşebilir. O yüzden “bende şişkinlik var” tek başına kist demek değildir; ama tekrarlıyorsa “baktırmak” iyi bir adımdır.
Bir anda bastıran ağrı varsa: Acil sayılabilecek durumlar
Bazı ağrılar “idare ederim” diye bekletilecek gibi olmaz. Özellikle:
- Aniden başlayan, çok şiddetli kasık/karın ağrısı
- Ağrıya kusma, ateş, baygınlık hissi eşlik etmesi
- Nefes kesen, yürütmeyen bir ağrı
Böyle tablolar, kistin patlaması, kanama ya da yumurtalığın kendi etrafında dönmesi (torsiyon) gibi acil durumları düşündürebilir. Bu nedenle ertelememek önemlidir.
Nasıl önlem alınır? “Kist hiç olmasın” değil, “büyümeden fark edilsin”
Açık konuşalım: Özellikle fonksiyonel kistleri yüzde yüz “sıfırlayan” bir yöntem yok. Çünkü bunlar bazen döngüyle birlikte zaten oluşabiliyor. Ama önlem dediğimiz şey çoğu zaman erken fark etmek ve risk büyümeden kontrol altına almak demektir.
- Takibi aksatmamak: Daha önce kist görüldüyse doktorun önerdiği aralıklarla kontrol.
- Belirti takibi yapmak: Ağrı hangi günlerde artıyor, adetle ilişkisi var mı, tek taraflı mı? Bu detaylar değerlendirmeyi kolaylaştırır.
- Kendi kendine ilaç başlamamak: “Şunu kullan kist gider” önerileri çok dolaşır; doğru yaklaşım kistin tipine göre belirlenir.
Endometriozis/PCOS gibi durumlarda düzenli takip: Bazı kistler bu tablolarla birlikte daha sık gündeme gelir.
Yumurtalık kistinde paniği azaltan şey, kistin adını değil tipini ve takip planını netleştirmektir.
