İnternet ve teknolojik cihazların kullanımının artmasıyla birlikte, çocuklarda denetimsiz ekran kullanımı bağımlılık riski oluşturabiliyor. Bu durum, sosyal ilişkiler ve okul başarısı üzerinde olumsuz etkiler oluştururken, çocukları pek çok açıdan risk altına sokuyor. Klinik Psikolog Sümeyye Üstün, yazısında “Çocuklarda ekran bağımlılığının önlenmesi” konusunda önemli bilgiler paylaştı.
ÇOCUKLARDA EKRAN BAĞIMLILIĞI
Teknoloji kullanımı, birçok ebeveynin sıkça karşılaştığı ve zaman zaman en büyük kaygı kaynağı haline gelen bir konudur. Çocuğunuzun eline tablet veya telefon alıp YouTube, TikTok gibi sosyal medya uygulamalarına veya dijital oyunlara saatlerce kendini kaptırdığını gözlemlemişsinizdir. Bazen ne kadar uyarırsanız uyarın ya da kızsanız da cihazı elinden bıraktırmak mümkün olmayabilir. Ortaokul ve lise çağındaki ergenler de bilgisayar başında uzun süre oyun oynayarak ders ve ödevlerini aksatabilir. Bu durum, anne babaları çocuklarının geleceği konusunda endişeye sevk eder. Çünkü çocuk teknolojiye kendini öylesine kaptırır ki, çevresiyle bağlantısı kopar; seslenmeniz duyulmaz, yanına gidilse fark etmez. Adeta başka bir dünyaya geçmiş gibi bir hal alır.
EKRAN BAĞIMLILIĞI NEDENLERİ
Bu sorunun altında pek çok farklı etken bulunabilir. Davranışçı modeller, ekranın etki-tepki mekanizmasının beyindeki dopamin merkezini uyararak bağımlılık oluşturduğunu öne sürer. Her ekran etkileşimi bize bir geri bildirim verir ve bu, çoğu zaman insanların verdiği tepkinin yerini alır. Bunun yanı sıra farklı yaklaşımlar da çeşitli nedenleri öne sürer:
Gerçek hayatta yapamadığımız veya zorlandığımız aktiviteleri ekran aracılığıyla yerine getiririz; örneğin bir şey inşa etmek, hayatı düzenlemek, korkularla yüzleşmek, rekabet etmek veya kendi tarzımızı göstermek gibi.
Gerçek ilişkiler kurmak zor geldiğinde, oyunlara yöneliriz.
Çevrede anlamlı sosyal ilişkiler bulamıyorsak ekrana yöneliriz.
Sınır ve kuralların olmadığı bir ortamda yön bulmakta zorlanıyorsak oyun dünyasına sığınırız.
Ekran bağımlılığı dışarıdan her zaman fark edilmez. Aşağıdaki maddeler çocuğunuz için geçerliyse, bağımlılıktan söz edilebilir.
SOSYAL MEDYA BAĞIMLILIĞI NASIL ANLAŞILIR?
Boş zamanlarda öncelikli tercih haline gelmişse
Gerçek yaşamın önüne geçmişse
Günlük sorumlulukları aksatıyorsa
Gerçek arkadaşlıklar yerine sanal arkadaşlıklar ve takipçilere yönelmişse
Ekrana erişemediğinde huzursuzluk yaşıyorsa
Sürekli bir şeyler paylaşma ihtiyacı duyuyorsa
Bu durumlar sosyal medya bağımlılığının göstergeleridir.
OYUN BAĞIMLILIĞI NASIL TANINIR?
Oyun başında giderek daha fazla zaman geçiriyorsa
Aile veya arkadaşlarla vakit geçirmek yerine oyun oynamayı tercih ediyorsa
Oyunlardaki başarı ve ilerlemeler, gerçek yaşam başarısından daha önemli hale gelmişse
Oyun süresiyle ilgili aile içi tartışmalar yaşanıyorsa
Akademik başarı düşüyor, devamsızlık veya arkadaşlık sorunları ortaya çıkıyorsa
Uyku düzeni bozuluyorsa
Bu belirtiler oyun bağımlılığını işaret eder.
AİLELER EKRAN BAĞIMLILIĞINI ÖNLEMEK İÇİN NELER YAPABİLİR?
1. Dijital ebeveyn olun: Teknolojiye hâkim, dijital dil ve riskler hakkında bilinçli ebeveynler olmaya çalışın.
2. Teknoloji kullanımını yasaklamak yerine süre sınırlaması getirin.
3. Çocuğunuzla birlikte kurallar belirleyin ve kendiniz de uymaya özen gösterin.
4. Evde yaşına uygun sorumluluklar verin.
5. Birlikte ev işleri, sosyal ve sportif etkinlikler yapın.
6. Kendi eş ilişkilerinizi güçlendirin; çocuklar aile ilişkilerinden beslenir.
7. Eleştiren değil, dinleyen ve anlayan ebeveyn olun.
8. Çocuğunuzun hoşlanmadığı durumları sizinle paylaşmasını teşvik edin.
9. Sanal zorbalık durumunda nasıl davranacağını öğretin.
10. İnternetin gerçek yaşamdan farklı olduğunu ve her şeyin göründüğü gibi mükemmel olmadığını anlatın.
ÇOCUKLAR GÜNDE KAÇ SAAT EKRANA BAKMALI?
Çocuğun ekrana ne kadar az baktığı, o kadar iyidir. Özellikle küçük yaşlarda ekran süresi mümkün olduğunca azaltılmalıdır. Ortalama süreler:
Okul öncesi: 30 dakika
İlkokul: 45 dakika
Ortaokul: 1 saat
Lise: 2 saat
Bu süreler, çocuğun yaşına göre kontrollü bir ekran kullanımı için önerilen limitlerdir.
