Toplumda “toprak yeme hastalığı” olarak da adlandırılan pika sendromunda, tüketilen maddeler yalnızca toprakla sınırlı kalmaz; kil, kağıt, buz, saç, metal, sabun gibi farklı nesneler de yenebilir. Her yaşta görülebilen pika sendromu, özellikle çocuklarda, hamile kadınlarda ve bazı zihinsel veya gelişimsel engelli bireylerde daha sık rastlanır.
PİKA SENDROMU BELİRTİLERİ
Pika sendromunun en temel belirtisi, besin değeri olmayan maddeleri sürekli yeme isteğidir. Diğer yaygın belirtiler şunlardır:
Normalde yenilmeyecek maddelere karşı güçlü bir arzu duymak ve bunları düzenli olarak tüketmek.
Utanç veya eleştirilme korkusuyla bu davranışı gizlemeye çalışmak.
Karın ağrısı, kabızlık, ishal, mide bulantısı ve kusma gibi sindirim sorunları; sert maddeler dişlere zarar verebilir.
Kurşun veya toksik maddeler yutulursa zehirlenme (baş ağrısı, halsizlik, davranış değişiklikleri) görülebilir.
Toprak veya dışkı gibi maddeler parazit veya bakteriyel enfeksiyon riskini artırır.
Besin değeri olmayan maddelerin tüketimi, vitamin ve mineral eksikliklerine yol açabilir.
PİKA SENDROMUNUN NEDENLERİ
Pika sendromu, biyolojik, psikolojik ve sosyo-kültürel faktörlerin bir araya gelmesiyle ortaya çıkabilir:
Besin eksiklikleri: Özellikle demir ve çinko eksikliği, vücudun bu mineralleri telafi etme girişimiyle pika davranışına yol açabilir (ör. buz yeme).
Psikolojik etkenler: Stres, anksiyete, obsesif-kompulsif bozukluk gibi durumlar pika davranışını tetikleyebilir.
Gelişimsel bozukluklar: Otizm spektrum bozukluğu veya zihinsel engellilik pika riskini artırır.
Hamilelik: Hormonal değişiklikler ve artan besin ihtiyacı nedeniyle geçici pika davranışı görülebilir.
Sosyo-kültürel ve çevresel faktörler: Bazı kültürlerde toprak veya kil yeme geleneksel olabilir; ihmal veya istismar gibi olumsuz deneyimler riski yükseltir.
TANISI
Pika sendromu tanısı, bireyin yeme alışkanlıklarının detaylı değerlendirilmesiyle konur. Doktor veya ruh sağlığı uzmanı:
Hangi maddeleri yediğini ve ne sıklıkta tükettiğini sorar.
Davranışın en az bir ay sürmesi ve bireyin gelişim düzeyiyle uyumsuz olması tanı kriterlerindendir.
Fiziksel muayene ve kan testleri ile besin eksiklikleri veya yutulan maddelerin sağlık etkileri kontrol edilir.
TEDAVİ YÖNTEMLERİ
Pika sendromunun tedavisi, altta yatan nedenlere göre değişir ve genellikle multidisipliner bir yaklaşım gerektirir:
1. Medikal destek: Demir ve çinko eksikliği takviye veya diyetle giderilir; zehirlenme, enfeksiyon ve sindirim sorunları tedavi edilir.
2. Davranışsal terapiler: Uygulamalı davranış analizi (UDA) ve ayrımcı pekiştirme ile zararlı yeme davranışı azaltılır.
3. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Sağlıksız düşünce kalıplarını kontrol ederek pika davranışını yönetmeye yardımcı olur.
4. Aile terapisi: Çocuklarda aile eğitimi ve olumlu destek önemlidir.
5. Çevresel düzenlemeler: Zararlı maddelere erişim kısıtlanır, güvenli şekilde saklanır.
6. Psikiyatrik tedavi: Altta yatan OKB, şizofreni gibi durumlar varsa ilaç ve psikoterapi uygulanır.
Pika sendromunun tanı ve tedavisinde mutlaka uzman desteği alınmalıdır.
