ABD, Rusya ve Çin liderleri, 19 Kasım 2026'da Çin'in Shenzhen kentinde gerçekleştirdikleri tarihi üçlü zirvenin ardından "Barışa Doğru Çin-Rusya-ABD Devlet Başkanları Bildirisi" başlıklı ortak bir metin yayımladı.
ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in ilk kez üçlü formatta bir araya geldiği zirvenin ardından yayımlanan bildiri, dört temel maddeden oluştu. Çin devlet haber ajansı Xinhua tarafından tam metni paylaşılan açıklamada, üç ülkenin küresel güvenlik ve stratejik istikrarın korunması konusunda ortak sorumluluk taşıdığı vurgulandı.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin (BMGK) daimi üyeleri olan üç ülke, uluslararası sistemin geleceği, enerji güvenliği, devlet yetkililerinin dokunulmazlığı ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konularında ortak tutum ortaya koydu.
1. BM reformu için ortak çalışma taahhüdü
Bildirinin ilk maddesinde Birleşmiş Milletlerin reforme edilmesine ilişkin mesajlar yer aldı. ABD, Rusya ve Çin, BMGK'nin daimi üyeleri olarak BM'nin küresel sorunlara daha etkili yanıt verebilmesi gerektiğini belirtti.
Açıklamada, BM'nin uluslararası barış ve güvenliği korumaya yönelik temel misyonunu daha etkin biçimde yerine getirebilmesi için reform çalışmalarına bağlılık vurgulandı.
Üç ülkenin ortak açıklamasında, uluslararası sistemin geleceği bakımından BM'nin rolünün güçlendirilmesinin önemine dikkat çekildi. Ancak reformun hangi kurumsal değişiklikleri kapsayacağına, Güvenlik Konseyinin yapısının nasıl değiştirileceğine veya yeni üyelik düzenlemelerine ilişkin somut bir öneriye yer verilmedi.
2. Petrol üretimi ve tedariki artırılacak
Ortak bildirinin ikinci maddesinde enerji güvenliği ve petrol ürünlerinin tedariki ele alındı.
Üç ülke, bütün ülkelerin yararına olacak şekilde rafine petrol ürünlerinin üretimini ve tedarikini artırmayı planladıklarını açıkladı. Enerji akışının istikrarlı biçimde sürdürülmesinin önemine de dikkat çekildi.
Dünyanın önde gelen enerji üreticileri ve tüketicileri arasında bulunan ABD, Rusya ve Çin'in bu konuda ortak bir tutum açıklaması, küresel enerji piyasaları ve arz güvenliği açısından dikkat çekti.

3. UCM'nin yetkileri ve devlet yetkililerinin dokunulmazlığı
Bildirinin en dikkat çeken maddelerinden biri, devlet yetkililerinin dokunulmazlığı ve uluslararası yargı kurumlarının yetki sınırlarına ilişkin oldu.
Üç lider, devletlerin rızası ilkesine ve üst düzey devlet görevlilerinin dokunulmazlıklarına saygı gösterilmesinin önemini vurguladı. Açıklamada, Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) ve diğer organların yargı yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği ifade edildi.
Bu maddenin özellikle Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin hakkında UCM tarafından çıkarılan tutuklama emri nedeniyle dikkat çektiği değerlendiriliyor.
UCM, 17 Mart 2023'te Putin hakkında, Ukrayna'nın işgal altındaki bölgelerinden çocukların hukuka aykırı şekilde sınır dışı edilmesi ve Rusya'ya nakledilmesi iddiaları kapsamında savaş suçu gerekçesiyle tutuklama emri çıkarmıştı.
Trump'ın da zirve sırasında UCM'yi eleştirerek mahkemenin kontrol dışına çıktığını savunması, bildirideki bu ifadeleri daha da dikkat çekici hale getirdi. Çin ve Rusya'nın da uluslararası mahkemelerin yetkilerinin kötüye kullanılmaması yönündeki ifadeleri kabul etmesi, üç ülkenin bu konuda benzer bir siyasi yaklaşım ortaya koyduğunu gösterdi.
Ancak ortak bildiri, UCM'nin mevcut tutuklama kararlarını ortadan kaldırmıyor veya mahkemenin hukuki statüsünü değiştirmiyor. UCM'nin yetkileri ve kararlarının uygulanması, Roma Statüsü ve ilgili uluslararası hukuk kuralları çerçevesinde değerlendirilmeye devam edecek.
4. Nükleer savaşın kazananı olmayacak
Bildirinin dördüncü maddesinde nükleer savaş tehlikesi ve silahların yayılmasının önlenmesi konusu ele alındı.
Üç lider, nükleer savaşın kazanılamayacağını ve hiçbir zaman yapılmaması gerektiğini yeniden teyit etti. ABD, Çin ve Rusya'nın nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konusunda diyalog yürüteceği belirtildi.
Dünyanın en büyük nükleer güçleri arasında bulunan üç ülkenin bu konuda ortak açıklama yapması, stratejik istikrarın korunması ve nükleer çatışma ihtimalinin azaltılması açısından önemli bir mesaj olarak öne çıktı.
UCM'ye ilişkin madde neden önemli?
Ortak bildirinin uluslararası alanda en fazla tartışılması beklenen bölümlerinden biri, Uluslararası Ceza Mahkemesinin yetkilerine ve devlet yetkililerinin dokunulmazlığına ilişkin üçüncü madde oldu.
Putin hakkında 2023 yılında çıkarılan tutuklama emri, Rusya Devlet Başkanı'nın uluslararası seyahatleri ve UCM'ye taraf ülkelerle ilişkileri bakımından önemli sonuçlar doğurmuştu.
Üç ülkenin devlet yetkililerinin dokunulmazlığına saygı gösterilmesi ve uluslararası yargı kurumlarının yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği yönündeki ortak vurgusu, uluslararası yargı kurumlarının yetki alanlarına ilişkin siyasi yaklaşımlarını ortaya koydu.
Bununla birlikte bildirideki ifadeler, UCM'nin mevcut kararlarını geçersiz kılan veya mahkemenin yetkilerini hukuken değiştiren bir anlaşma niteliği taşımıyor. Mahkemenin yetkileri ve kararlarının uygulanması Roma Statüsü ve ilgili uluslararası hukuk çerçevesinde geçerliliğini koruyor.
Üç büyük güçten enerji ve BM reformu mesajı
Bildirideki enerji güvenliği ve BM reformu başlıkları da küresel dengeler açısından öne çıktı.
ABD, Rusya ve Çin'in rafine petrol ürünlerinin üretim ve tedarikini artırma planı, enerji arzının kesintisiz sürdürülmesine yönelik ortak yaklaşımı yansıttı. Üç ülkenin enerji piyasalarındaki ağırlığı dikkate alındığında açıklama, küresel arz güvenliği tartışmaları bakımından önem taşıyor.
BM reformuna ilişkin ortak taahhüt ise uluslararası sistemin mevcut yapısının yeniden değerlendirilmesi gerektiğine işaret etti. Üç ülkenin de BMGK'nin daimi üyeleri olması, açıklamayı ayrıca önemli hale getirdi.
Ancak bildiride Güvenlik Konseyinin yapısında yapılacak değişiklikler, yeni üyelik düzenlemeleri veya reformun uygulanmasına ilişkin somut bir yol haritası açıklanmadı.
Ortak barış bildirisi savaşları sona erdirecek mi?
Shenzhen'de gerçekleştirilen zirve, ABD, Rusya ve Çin gibi dünyanın en büyük üç nükleer gücünün liderlerini ilk kez aynı üçlü toplantıda buluşturması bakımından tarihi önem taşıyor.
Ancak yayımlanan dört maddelik bildiri, Ukrayna veya İran'daki savaşları sona erdirecek bir ateşkes ya da barış anlaşması niteliği taşımıyor. Metinde söz konusu çatışmalara ilişkin doğrudan bir çözüm planı, takvim veya taraflara yönelik somut bir çağrı da bulunmuyor.
Zirve öncesinde Ukrayna savaşı, İran'daki gelişmeler ve nükleer silahların kontrolü gibi konuların gündeme gelmesi bekleniyordu. Görüşmelerde küresel güvenlik, enerji ve nükleer riskler üzerine değerlendirmeler yapılırken ortak bildiride daha çok üç ülkenin uluslararası sistemin geleceğine ilişkin genel siyasi yaklaşımı ortaya konuldu.
Buna rağmen ABD, Rusya ve Çin'in BM reformu, enerji güvenliği, uluslararası yargı kurumlarının yetkileri ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi gibi konularda dört maddelik ortak bir metin yayımlaması, küresel güç dengeleri açısından önemli bir diplomatik gelişme olarak kayda geçti.