Rekabet Kurumu Başkanı Birol Küle, Türkiye'nin dünya fındık üretiminin yaklaşık yüzde 70'ini karşıladığını belirterek, fındık piyasasının yakından takip edildiğini açıkladı. Eylül ayında başlatılan ön araştırmanın ardından, pazarın önde gelen 6 büyük teşebbüsü hakkında 22 Ekim'de ciddi rekabet ihlali şüphesiyle soruşturma açıldığını bildiren Küle, inceleme sırasında yeni ihlaller tespit edilmesi halinde başka teşebbüslerin de soruşturmaya dahil edileceğini söyledi.
Fındık piyasasında 6 büyük teşebbüse soruşturma
Fındık piyasasına yönelik çalışmaları değerlendiren Birol Küle, fındığın Türkiye'nin iç ve dış ticareti açısından stratejik öneme sahip olduğunu ifade etti.
Türkiye'nin dünya fındık üretiminin yüzde 70'ini karşıladığına dikkati çeken Küle, başta Ordu, Giresun, Trabzon ve Düzce olmak üzere Karadeniz'de yaklaşık 400 bin ailenin geçimini doğrudan bu üründen sağladığını belirtti.
Fındığın üretici aileler için yalnızca ekonomik bir değer taşımadığını vurgulayan Küle, şu ifadeleri kullandı:
"Başta Ordu, Giresun, Trabzon ve Düzce olmak üzere Karadeniz'in sarp yamaçlarında, yağmurda çamurda binbir güçlükle bahçesine bakan 400 bin civarında ailemiz geçimini doğrudan bu üründen sağlıyor. Fındık, o ailelerimizin evindeki ekmek, çocuklarının okul harçlığı ve bir yıllık umudu demektir. Dolayısıyla fındık, ekonomik boyutunun ötesinde sosyal ve insani boyutuyla da bizim kırmızı çizgimizdir."
Küle, üreticinin hakkını korumak ve pazarda adil rekabeti sağlamak amacıyla şikayet beklemeden resen incelemeler yürüttüklerini, taahhütlere uyum süreçleri dahil çeşitli yöntemlerle sektörü takip ettiklerini kaydetti.
Ferrero'nun fındık alım taahhütleri izleniyor
Küle, fındık alım pazarının en büyük alıcısı konumundaki Ferrero hakkında 2023-2024 yıllarında yürütülen soruşturmayı hatırlattı.
Şirketin pazardaki davranışlarının ayrıntılı şekilde incelendiğini belirten Küle, soruşturma sürecinde Ferrero'nun bir taahhüt başvurusunda bulunduğunu ve Rekabet Kurulunun bu taahhütlerin rekabetçi endişeleri gidereceği sonucuna ulaştığını aktardı.
Ferrero'nun 2024, 2025 ve 2026 yıllarını kapsayan fındık alım sezonlarına ilişkin taahhütlerinin kabul edilerek şirket açısından bağlayıcı hale getirildiğini anımsatan Küle, şöyle konuştu:
"O günden bugüne Ferrero'nun tüm adımlarını ve taahhütlere uyup uymadığını anbean izliyoruz. Üreticimizin içinin rahat olması adına bir kez daha altını çizmek isterim. Ferrero'nun taahhütlere uymadığını veya taahhütleri dolanmaya çalışarak çiftçimizi mağdur ettiğini tespit etmemiz durumunda, şirkete çok ağır idari para cezası verilmesi gündeme gelecektir."
2024'te 31 teşebbüse para cezası uygulandı
Küle, Ferrero kararının ardından fındık sektörünü Ordu, Giresun, Düzce ve Trabzon başta olmak üzere üretim havzalarında, köylerdeki alım noktalarından fabrikalara kadar takip etmeyi sürdürdüklerini belirtti.
2024 yılında teşebbüslerin kendi aralarında anlaşarak fındık alım ve satım fiyatlarını belirledikleri iddiasıyla iki ayrı soruşturma yürütüldüğünü hatırlatan Küle, uzlaşma sürecinin sonunda Trabzon'da faaliyet gösteren 21, Düzce'de faaliyet gösteren 10 teşebbüse para cezası uygulandığını bildirdi.
Küle, yerel düzeyde dahi üreticinin alım fiyatını belirlemek amacıyla bir araya gelinmesine izin vermeyeceklerini ifade etti.
Fındık fiyatlarını baskılama iddiası araştırılıyor
Bu yıl fındık sezonunun başlamasıyla birlikte fiyatların serbest ve adil rekabet koşullarında oluşup oluşmadığını denetlemek amacıyla eylül ayında sektör genelinde ön araştırma başlatıldı.
Karadeniz'in batısından doğusuna kadar faaliyet gösteren başlıca teşebbüslerde yerinde incelemeler yapıldı. Elde edilen bilgi ve belgeler doğrultusunda fındık alım-satım pazarının önde gelen 6 büyük teşebbüsü hakkında 22 Ekim'de soruşturma açıldı.
Küle, soruşturma kapsamında iki temel şüphenin araştırıldığını belirterek bunları şöyle açıkladı:
"Soruşturmada, şu sorulara net cevaplar arıyoruz. Birincisi, 'Pazarın en büyük alıcısı ile sahadaki yerel ve orta ölçekli alıcılar arasında fiyatları düşürmeye yönelik bir bağlantı var mı?' Yani yerel alıcılar, büyük alıcının kontrolü ve yönlendirmesiyle fiyatları baskılayıp üreticiyi ucuza satış yapmaya mı zorluyor? İkincisi, 'Pazarda birbiriyle rekabet etmesi gereken alıcılar, el altından anlaşarak ortak fiyat mı belirliyor?' Yani çiftçimiz ürününü satmak için hangi kapıya giderse gitsin, önceden kararlaştırılmış aynı düşük fiyatla karşılaşıp çaresiz mi bırakılıyor? Açtığımız bu soruşturmadan temel beklentimiz, fındık fiyatlarının masa başındaki anlaşmalarla değil, piyasanın kendi doğal akışı içinde, adil ve serbest rekabet ortamında oluşmasını sağlamaktır."
"İlave teşebbüsleri de soruşturmaya dahil edeceğiz"
Fındık üreticilerinin yalnız olmadığını belirten Küle, üreticinin emeğinin karşılığını alabilmesi için Kurumun tüm yasal yetkilerini kullanacağını söyledi.
Rekabeti ihlal ederek fındığı daha ucuza satın almaya çalışan teşebbüslere karşı soruşturmanın kararlılıkla sürdürüleceğini ifade eden Küle, incelemeler sırasında yeni ihlaller tespit edilmesi halinde başka şirketlerin de sürece dahil edileceğini belirtti.
Küle, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
"Alım yaptıkları fındığın fiyatlarını suni şekilde düşürmek isteyen, ürünü daha ucuza satın almayı hedefleyen ve bunun için rekabeti ihlal etmeyi göze alan kim varsa karşısında bizi bulacaktır. Açtığımız soruşturmayı bu kararlı iradeyle yürüteceğiz. Açıkça söylüyorum, incelemelerimiz sürecinde çiftçimizi mağdur eden, rekabeti ihlal eden ilave teşebbüsler tespit etmemiz durumunda onları da tereddütsüz soruşturmaya dahil edeceğiz. Değerli üreticimizin emeğinin karşılığını bulması için sektörü sıkı bir şekilde takip etmeye ve sonuna kadar çalışmaya devam edeceğiz."
