Çalışma hayatında maaş kadar önemli bir diğer başlık da ek ücretler. Fazla mesai, hafta tatili, resmi tatil ya da prim gibi kalemler çoğu zaman bordrolarda yer alıyor ancak “Bu tutar nasıl hesaplandı?” sorusu çalışanların kafasını karıştırabiliyor. Ek ücret hesaplama yöntemleri, iş kanunu ve sözleşme detaylarına göre değişiklik gösterebiliyor.
Ek Ücret Nedir?
Ek ücret; çalışanın normal maaşına ek olarak hak kazandığı ödemeleri ifade eder. En yaygın ek ücret türleri şunlardır:
- Fazla mesai ücreti
- Hafta tatili ücreti
- Resmi ve dini bayram mesaisi
- Gece çalışması farkı
- Prim ve performans ödemeleri
Bu kalemlerin her biri farklı hesaplama yöntemlerine tabidir.
Fazla Mesai Ek Ücreti Nasıl Hesaplanır?
Fazla mesai, haftalık 45 saati aşan çalışmalar için ödenir. Hesaplama şu şekilde yapılır:
Saatlik ücret bulunur:
Aylık brüt maaş / 225 = Saatlik brüt ücret
Fazla mesai zamlı ödenir:
Saatlik ücret × 1,5 = Fazla mesai saat ücreti
Toplam fazla mesai ücreti:
Fazla mesai saat ücreti × fazla çalışılan saat
Örnek:
Brüt maaş: 27.000 TL
Saatlik ücret: 27.000 / 225 = 120 TL
Fazla mesai saat ücreti: 120 × 1,5 = 180 TL
10 saat fazla mesai: 180 × 10 = 1.800 TL
Hafta Tatili ve Resmi Tatil Ek Ücreti
Çalışan, hafta tatilinde (genellikle pazar günü) çalışırsa bir günlük ücretine ek olarak bir günlük daha hak kazanır. Yani:
- Günlük ücret × 2
Resmi tatil ve bayram günlerinde yapılan çalışmalar da aynı mantıkla hesaplanır. Çalışan isterse izin yerine ücret talep edebilir.
Prim ve Performans Ek Ücreti Nasıl Hesaplanır?
Primler genellikle:
- Satış hedefi
- Üretim miktarı
- Performans kriterleri
üzerinden belirlenir. Bu nedenle prim tutarları iş sözleşmesi veya şirket içi yönetmeliklere göre değişir. Ancak primler de maaş gibi sigorta ve vergiye tabidir.
Ek Ücretler Bordroda Nasıl Görünür?
Ek ücretler bordroda ayrı satırlar halinde yer alır. Brüt ek ücret üzerinden:
- SGK primi
- Gelir vergisi
- Damga vergisi
kesintileri yapılır. Bu nedenle ele geçen net tutar, hesaplanan brüt ek ücretten daha düşük olabilir.
Ek Ücret Hesaplanırken Nelere Dikkat Edilmeli?
- Hesaplama brüt maaş üzerinden yapılır
- Haftalık 45 saat sınırı esas alınır
- Sözleşmede farklı bir oran varsa geçerli olabilir
- Kayıt dışı fazla mesai yasal değildir
Ek Ücret Alınmazsa Ne Yapılmalı?
Ek ücretlerin ödenmemesi durumunda çalışan:
- İşverenden yazılı talepte bulunabilir
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na şikâyet edebilir
- Arabuluculuk ve iş mahkemesi yoluna gidebilir
Ek ücret hesaplaması karmaşık gibi görünse de temel mantık; saatlik ücret, yasal çarpanlar ve çalışma süresi üzerinden ilerler. Bordronuzu düzenli kontrol etmek, hak kaybı yaşamamak için en önemli adımdır.
