Türkiye'de milyonlarca amatör ve ticari dron kullanıcısını ilgilendiren yeni düzenlemeyle insansız hava aracı operasyonları dijital olarak takip edilecek. Uzaktan tanımlama sistemi zorunlu hale gelirken, dron trafiğinin merkezi olarak yönetilmesi, hava sahasının renk kodlarıyla sınıflandırılması ve uzun mesafeli uçuşlar için İHA koridorlarının oluşturulmasının önü açılacak.
Yapay zekalı dronlar ilk kez mevzuata giriyor
Yeni talimatın en dikkat çekici düzenlemelerinden biri, yapay zeka destekli otonom dronlara ilişkin oldu.
Türkiye'de ilk kez yapay zeka ile çalışan dronlar resmi mevzuatta tanımlanırken, talimatnamede yapay zeka destekli otonom sistemler; uçuş sırasında çevresel şartlara uyum sağlayabilen, görev profilini dinamik şekilde güncelleyebilen ve İHA pilotunun müdahalesi olmadan karar verebilen makine öğrenmesi veya yapay zeka tabanlı sistemler olarak tanımlandı.
Yapay zeka destekli sistemlerin kullanım esaslarının SHGM tarafından yayımlanacak ayrı bir düzenlemeyle belirlenmesi planlanıyor. Bu düzenleme yürürlüğe girene kadar söz konusu sistemlerle yapılacak operasyonlar kontrollü izin kapsamında gerçekleştirilecek.
Dron pilotlarına P0, P1 ve P2 lisansı geliyor
Yeni düzenlemeyle mevcut pilotluk sisteminin yerine üç seviyeli yeni lisans modeli getirilecek.
Buna göre:
- P0 lisansı: Amatör kullanıcılar için düzenlenecek.
- P1 lisansı: Ticari uçuş gerçekleştiren pilotları kapsayacak.
- P2 lisansı: Görüş hattı dışı (BVLOS) uçuşlar, otonom operasyonlar, insan ve kalabalık üzerindeki uçuşlar, kargo taşımacılığı ve yüksek riskli görevler için kullanılacak.
Böylece pilotların gerçekleştirebileceği operasyonlar yalnızca dronun ağırlığına göre değil, sahip olunan lisans seviyesine göre belirlenecek.
Dron trafiği merkezi sistemle takip edilecek
Yeni talimat kapsamında İHATTYS (İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi) kurulacak.
Sistem sayesinde;
- Dron uçuşları merkezi olarak takip edilecek.
- Uçuş izinleri tek sistem üzerinden alınacak.
- Hava sahasındaki yoğunluk anlık olarak izlenecek.
- Çakışan uçuşlar sistem tarafından tespit edilecek.
- Kullanıcılar olası risklere karşı uyarılacak.
- Dron trafiği dijital ortamda yönetilecek.
Hava sahası yeşil, turuncu ve kırmızı olarak ayrılacak
Yeni sistemle dron uçuş bölgelerinin sınıflandırılması da değişecek.
Yeşil bölgelerde belirlenen şartlar kapsamında izin gerekmeyecek.
Turuncu bölgeler, belirli kişi veya kuruluşlara tahsis edilen ve izinle kullanılabilecek hava sahaları olacak.
Kırmızı bölgeler ise tamamen yetkili kurumların iznine tabi olacak.
Dronlar için özel koridorlar oluşturulacak
Talimatla birlikte Türkiye'de ilk kez görüş hattı dışındaki uzun mesafeli uçuşlar için İHA koridorlarının oluşturulmasının önü açılacak.
Bu koridorların özellikle lojistik, otonom teslimat, endüstriyel operasyonlar ve gelecekte yaygınlaşması beklenen insansız hava taşımacılığında kullanılması planlanıyor.
Koridorların sınırları ve kullanım şartları dijital sistem üzerinden yayımlanacak.
Uzaktan tanımlama sistemi zorunlu hale geliyor
Basit oyuncak dronlar dışında kalan kayıtlı tüm insansız hava araçlarında uzaktan tanımlama sistemi bulunması zorunlu olacak.
Bu sistem sayesinde uçuş sırasında dronun kimliği, konumu ve durum bilgileri dijital ortamda takip edilebilecek.
Dron yazılımlarına da sertifika şartı geliyor
Yeni düzenleme yalnızca insansız hava araçlarını değil, kullanılan yazılımları da kapsayacak.
Uçuş kontrol yazılımı, kontrol istasyonu yazılımı ve çoklu dron yönetim yazılımlarının SHGM tarafından sertifikalandırılması zorunlu hale gelecek.
Sertifikası bulunmayan yazılımlar Türk hava sahasında kullanılamayacak.
Eski dronlar için uyum süresi tanınacak
Talimat yürürlüğe girmeden önce satın alınan dronlar da yeni sisteme uyarlanacak.
Mevcut kullanıcıların kayıt, uzaktan tanımlama, coğrafi sınırlama, yazılım sertifikasyonu ve İHATTYS entegrasyonuyla ilgili işlemlerini 31 Temmuz 2027'ye kadar tamamlaması gerekecek.
Yüksek riskli uçuşlar için sağlık şartı
Yeni sistem kapsamında P2 lisansı almak isteyen pilotlardan en az üçüncü sınıf sağlık sertifikası istenecek.
Ayrıca belirli suçlardan hüküm giymiş kişilere dron pilotluğu lisansı verilmeyecek.
