Kars’ın tarihi ve kültürel simgelerinin başında gelen Kars Kalesi, kentin zirvesindeki görkemli görünümüyle ziyaretçilerini ağırlamaya devam ediyor. Yüzyıllardır Kars’ın tarihine tanıklık eden kale, geçmişten günümüze uzanan taş duvarları, burçları ve şehre hakim konumuyla kentin siluetinin en dikkat çekici yapıları arasında yer alıyor.
Kars’ın kuzeyindeki yüksek bir tepe üzerinde konumlanan Kars Kalesi, bulunduğu noktadan kentin önemli bir bölümünü görme imkanı sunuyor. Tarihi dokusu ve stratejik konumuyla dikkat çeken kale, bugün kente gelen yerli ve yabancı turistlerin uğrak noktalarından biri oluyor.
Kentin tarihiyle bütünleşen kale, özellikle yüksek kesiminden Kars’ı izlemek isteyen ziyaretçilerin ilgisini çekiyor. Kale çevresinde bulunan tarihi yapılar ve Kars’ın kendine özgü şehir dokusu da ziyaretçilere geçmiş ile günümüzün bir arada yaşandığı farklı bir atmosfer sunuyor.
Kars’a Gümüşhane’den geldiğini ifade eden İbrahim Yıl, "Kars’ı gezmek için geldik, gece burada konakladık. Şimdi de Kars’ı geziyoruz. Buradan da Ani’ye geçmeyi düşünüyoruz. Şöyle belki de Türkiye’nin en iyi korunmuş kalelerinden birisi, daha önce gittiğimiz yerler bu kadar güzel muhafaza edilmemiş. Burası gayet güzel, tarihin izlerini yaşatan bir yer, şehrin dokusu güzel, güzel bir yer, ilk defa geldim beğendim" dedi.
Kars Kalesi’nin tarihi, Saltuklular dönemine kadar uzanıyor. Güney sur duvarlarında bulunan kitabeye göre kale, 1152 yılında Saltuklu Sultanı Melik İzzeddin’in emriyle veziri Firuz Akay tarafından yaptırıldı. Kültür ve Turizm Bakanlığı kaynaklarında ise kale, tarih boyunca saldırılar ve savaşlar nedeniyle birçok kez tahrip olan ve farklı dönemlerde onarımdan geçirilen önemli bir savunma yapısı olarak tanımlanıyor. Kale, kuruluşundan sonraki yüzyıllarda bölgedeki siyasi ve askeri gelişmelerden doğrudan etkilendi. 1386 yılında Timur tarafından yıkılan Kars Kalesi, Osmanlı döneminde yeniden ayağa kaldırıldı.
Kars’ın Osmanlı hakimiyetine geçmesinin ardından bölgenin stratejik öneminin artırılması amacıyla kapsamlı imar faaliyetleri gerçekleştirildi. 1579 yılında Osmanlı Padişahı III. Murat’ın emriyle Lala Mustafa Paşa tarafından kale yeniden yaptırıldı.
Bu dönemde yalnızca kale değil, Kars’ın şehir dokusunu oluşturan çok sayıda önemli yapı da inşa edildi. Böylece Kars, Osmanlı’nın doğudaki önemli merkezlerinden biri haline gelirken, Kars Kalesi de şehrin savunma sisteminin merkezinde yer aldı.
Ancak kalenin tarihi boyunca yaşadığı savaşlar ve saldırılar devam etti. 1606 yılında İran Şahı I. Abbas tarafından yeniden tahrip edilen kale, daha sonra 1616 ve 1636 yıllarında onarımdan geçirildi. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında da zarar gören kale, gerçekleştirilen onarımların ardından günümüze kadar ulaşmayı başardı.
Kars Kalesi’ni ziyaret edenler yalnızca tarihi bir yapıyı görme fırsatı bulmuyor, aynı zamanda kalenin bulunduğu yüksek noktadan Kars’ı seyretme imkanı da yakalıyor. Kentin tarihi mahalleleri, Kars Çayı çevresi ve şehir merkezindeki yapılar kalenin yüksek kesimlerinden panoramik olarak izlenebiliyor. Özellikle günün farklı saatlerinde kalenin taş duvarlarına yansıyan ışık, tarihi yapıya farklı bir görünüm kazandırıyor.
Kars Kalesi, yalnızca askeri amaçlarla kullanılan tarihi bir yapı olmanın ötesinde, kentin geçmişindeki siyasi ve kültürel değişimlerin de önemli tanıklarından biri olarak öne çıkıyor. Saltuklulardan Osmanlı dönemine, Osmanlı-Rus savaşlarından günümüze kadar geçen süreçte birçok tarihi olaya tanıklık eden kale, Kars’ın geçmişten bugüne taşıdığı en önemli kültürel miraslardan biri olma özelliğini sürdürüyor. Kars Valiliği de kaleyi kentin öne çıkan tarihi değerleri arasında gösterirken, Kars Kalesi’nin Türkiye’nin dikkat çeken tarihi kalelerinden biri olduğuna vurgu yapıyor.
