Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru hakkının 14'üncü yılı kapsamında “Türk Anayasa Mahkemesinin Norm Denetimi Kararlarının Bireysel Başvuruya Etkisi” temalı sempozyum düzenlendi. Yüce Divan Salonu'nda gerçekleştirilen programda konuşan AYM Başkanı Kadir Özkaya, bireysel başvuru sisteminin 14 yıllık uygulamasına ilişkin güncel verileri paylaştı.
AYM'ye 14 yılda 756 bin 726 bireysel başvuru yapıldı
Sempozyumun açılış konuşmasını yapan Kadir Özkaya, Anayasa'nın üstünlüğünün güvence altına alınmasının hukuk devleti ilkesinin hayata geçirilmesi açısından vazgeçilmez olduğunu söyledi.
Bireysel başvurunun anayasa yargısının temel hakları koruma işlevine yeni ve güçlü bir boyut kazandırdığını belirten Özkaya, bu mekanizmanın doğrudan insan hayatına ve somut uyuşmazlıklara temas ettiğini ifade etti.
Özkaya, bireysel başvurunun yalnızca başvurucunun uğradığı ihlalin tespit edilmesi ve giderilmesiyle sınırlı olmadığını, AYM kararlarının yasama, yürütme ve yargı organlarının temel haklara ilişkin yaklaşımına da etki ettiğini belirtti.
Norm denetimi kararları bireysel başvuruları etkiliyor
Özkaya, norm denetimi ile bireysel başvuru arasında karşılıklı bir etkileşim bulunduğunu söyledi.
Norm denetimi kararlarının, Anayasa hükümlerinin ve özellikle temel haklara ilişkin anayasal ilkelerin anlamının belirlenmesinde önemli bir içtihat kaynağı olduğunu belirten Özkaya, bu kararlarla geliştirilen anayasal yorumların bireysel başvurularda temel hakların kapsamı ve sınırlarının belirlenmesine katkı sağladığını kaydetti.
Bireysel başvurunun olağan kanun yolu olmadığını vurgulayan Özkaya, Anayasa'nın olağan kanun yollarının tüketilmesini şart koştuğunu ve kanun yolunda gözetilmesi gereken hususların bireysel başvuru kapsamında incelenemeyeceğini belirtti.
Başvuruların yüzde 85,7'si karara bağlandı
AYM Başkanı Kadir Özkaya, bireysel başvuru sistemine ilişkin güncel rakamları şöyle açıkladı:
"23 Eylül 2012 tarihinden bugüne kadar Mahkememize toplam 756 bin 726 bireysel başvuru yapılmış, bunların 648 bin 410'u sonuçlandırılmıştır. Başka bir ifadeyle bugüne kadar yapılan başvuruların yaklaşık yüzde 85,7'si karara bağlanmıştır."
Özkaya, 2026 yılında da çalışmaların sürdüğünü belirterek, yıl içinde şu ana kadar yaklaşık 40 bin 769 bireysel başvuru yapıldığını ve yaklaşık 30 bin başvurunun sonuçlandırıldığını söyledi.
86 bin 849 ihlal kararının yüzde 99,9'u uygulandı
Özkaya, Anayasa Mahkemesinin verdiği ihlal kararlarının uygulanmasına ilişkin de bilgi verdi.
Mahkemenin istatistiklerine göre 2013'ten bugüne kadar verilen 86 bin 849 ihlal kararının yüzde 99,9'unun uygulandığını belirten Özkaya, uygulama konusunda yaşanan sorunların çok sınırlı sayıdaki somut olay ve bazı teknik hususlarla sınırlı kaldığını ifade etti.
Özkaya, bireysel başvurunun gerçek etkisinin verilen ihlal kararlarının hayata geçirilmesiyle ortaya çıktığını vurguladı.
Bireysel başvurularda dijital dönem
Teknolojik dönüşümün yargı sistemlerini de etkilediğine dikkat çeken Özkaya, dijitalleşme, büyük veri ve yapay zekâ teknolojilerinden etkin biçimde yararlanılmasının önemine değindi.
Özkaya, 1 Ekim 2025 itibarıyla avukatların bireysel başvuruları UYAP üzerinden yapabilmesine imkan sağlandığını belirtti.
Bugüne kadar Mahkemeye yapılan bireysel başvuruların yaklaşık yüzde 34'ünün UYAP Avukat Portalı üzerinden gerçekleştirildiğini ifade eden Özkaya, her üç başvurudan birinin elektronik ortamda yapılmasının dijital başvuru imkanının uygulamada karşılık bulduğunu gösterdiğini kaydetti.
AYM'nin bireysel başvuru sistemi 14 yılı geride bıraktı
Özkaya, bireysel başvurunun son 14 yılda hukuk sisteminde geniş bir uygulama alanına ulaştığını belirterek, başvuru sayılarındaki artışın yalnızca iş yükü olarak değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi.
Anayasa Mahkemesinin bir yandan başvuruları makul sürede sonuçlandırmaya, diğer yandan geliştirdiği içtihatlarla benzer hak ihlallerinin önlenmesine yönelik anayasal standartları belirlemeye devam ettiğini belirten Özkaya, önümüzdeki dönemde teknolojinin sunduğu imkanlardan yararlanarak bireysel başvuru sisteminin erişilebilirliğini ve etkinliğini daha da geliştirmeyi hedeflediklerini ifade etti.
Sempozyuma çok sayıda hukukçu katıldı
Sempozyuma AYM Başkanı Kadir Özkaya'nın yanı sıra Yargıtay Başkanı Ömer Kerkez, AYM Başkanvekili Basri Bağcı, HSK Başkanvekili Fuzuli Aydoğdu, akademisyenler ve çok sayıda hukukçu katıldı.
