Adalet Bakanı Akın Gürlek, Ankara’da düzenlenen Uzlaştırma Ödül Töreni ve Alternatif Çözümlerde 10. Yıl Sempozyumu’nda yaptığı konuşmada, alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin ceza adalet sistemindeki önemini anlattı. Uzlaştırma uygulamasının 2017’den bu yana 2 milyondan fazla dosyada sonuç verdiğini belirten Gürlek, 2025 yılında alternatif çözüm yöntemleri sayesinde asliye ceza ve çocuk mahkemelerine ilk kez açılan kamu davalarında yüzde 33 azalma sağlandığını bildirdi.
Alternatif çözüm yöntemleri Ankara’da ele alındı
Ankara’da bir otelde düzenlenen Uzlaştırma Ödül Töreni ve Alternatif Çözümlerde 10. Yıl Sempozyumu’na Adalet Bakanı Akın Gürlek, Ceza İşleri Genel Müdürü Hazım Aslancı, çok sayıda savcı ve davetli katıldı.
Saygı duruşu ve İstiklal Marşı’nın okunmasıyla başlayan programda konuşan Gürlek, uyuşmazlıkların tarafları ve toplumu tatmin edecek şekilde adil, hızlı, basit ve en az maliyetle çözüme kavuşturulmasının maddi hukuk ve yargılama hukukunun temel hedefleri arasında bulunduğunu söyledi.
Gürlek, konuşmasında şu ifadeleri kullandı:
“Bakanlığımız, yargının görevini hakkıyla yerine getirmesi ve adaletin hızlı bir şekilde tecelli etmesi hedefi doğrultusunda kesintisiz bir çalışma yürütmektedir. Bu doğrultuda ceza uyuşmazlıklarının hızlı ve etkin bir şekilde sonuçlandırılmasını sağlayan alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerine büyük önem vermekteyiz. 2005 yılından bu yana yürütülen reform çalışmalarıyla ülkemizin ceza mevzuatı, modern dünyada geçerli olan insan odaklı yaklaşımlar dikkate alınarak yenilenmiştir. Gerçek ve sanal ortamlardaki insan ilişkilerinden doğan suçların yol açtığı maddi veya manevi zararların amaca uygun bir şekilde telafi edilmesi ise mühim bir konudur”
“Mağdurun korunması, adalete erişimin kolaylaştırılması bu başarının ayrılmaz unsurlarıdır”
Ceza adalet sisteminin hukuk devletinin temel güvencelerinden biri olduğunu belirten Gürlek, sistemin başarısının yalnızca suçların soruşturulması, kovuşturulması ve yaptırıma bağlanmasıyla ölçülemeyeceğini ifade etti.
Mağdurun korunması, adalete erişimin kolaylaştırılması, uyuşmazlıkların makul sürede sonuçlandırılması ve toplumun adalet sistemine duyduğu güvenin güçlendirilmesinin de önemli olduğunu belirten Gürlek, şöyle konuştu:
“Bu sistemin başarısı yalnızca suçların soruşturulması, kovuşturulması ve yaptırıma bağlanmasıyla ölçülemez. Mağdurun korunması, adalete erişimin kolaylaştırılması, uyuşmazlıkların makul sürede sonuçlandırılması ve toplumun adalet sistemine duyduğu güvenin güçlendirilmesi de bu başarının ayrılmaz unsurlarıdır. Her uyuşmazlığın aynı yargılama sürecinden geçmesi, her zaman en etkili ve en verimli çözüm olmayabilir. Ceza adalet sistemimizde uzlaştırma, seri muhakeme, ön ödeme ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi gibi kurumlar ile basit yargılama usulü, kanuni şartları dahilinde farklı çözüm imkanları sunmaktadır. Farklı hukuki amaçlara ve uygulama alanlarına sahip bu mekanizmaların ortak noktası, ceza adaletinin daha etkin işlemesine ve adli kaynakların daha verimli kullanılmasına katkıda bulunmalarıdır”
“Alternatif çözüm yollarının en önemli boyutlarından biri, onarıcı adalet anlayışıdır”
Alternatif çözüm yollarının adaletten vazgeçmek anlamına gelmediğini belirten Gürlek, bu yöntemlerin uyuşmazlığın niteliğine uygun şekilde hızlı ve etkili çözümler sunmayı amaçladığını söyledi.
Onarıcı adalet anlayışının önemine değinen Gürlek, mağdurun uğradığı zararın giderilmesi, yaşadığı mağduriyetin dikkate alınması ve sürece katılımının sağlanmasının adaletin önemli unsurları olduğunu ifade etti.
Gürlek, failin davranışının sonuçlarını anlaması, sorumluluk üstlenmesi ve mümkün olduğu ölçüde zararın giderilmesine katkıda bulunmasının amaçlandığını belirterek şöyle konuştu:
“Alternatif çözüm yollarının en önemli boyutlarından biri, onarıcı adalet anlayışıdır. Ceza adaletini yalnızca suçun işlenip işlenmediği ve hangi yaptırımın uygulanacağı üzerinden değerlendirmek, uyuşmazlığın insani ve toplumsal boyutunu eksik bırakabilir. Mağdurun uğradığı zararın giderilmesi, yaşadığı mağduriyetin dikkate alınması ve kendisini doğrudan ilgilendiren süreçte söz sahibi olabilmesi de adaletin önemli unsurlarıdır. Onarıcı adalet yaklaşımı, bu ihtiyaçlara cevap vermeyi; failin davranışının sonuçlarını anlamasını, sorumluluk üstlenmesini ve mümkün olduğu ölçüde zararın giderilmesine katkıda bulunmasını amaçlar. Sürecin gönüllülük esasına, hukuki güvencelere ve tarafların haklarının korunmasına dayanması büyük önem taşımaktadır. Bu noktada üzerinde önemle durmamız gereken hususlardan biri, alternatif çözüm yollarının cezasızlık algısına yol açıp açmadığıdır. Öncelikle belirtmek gerekir ki alternatif çözüm ile cezasızlık birbirinden farklı kavramlardır. Alternatif çözüm yolları, kanunun suç olarak belirlediği fiilleri önemsizleştirmez. Bu yolların hangi suçlarda, hangi şartlarla ve hangi hukuki sonuçlarla uygulanabileceği kanunla belirlenmiştir”
Gürlek, alternatif çözüm mekanizmalarının sorumluluktan kaçış olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti. Bu yöntemlerin kanunda öngörülen şartlar çerçevesinde uygulanmasının yargılamaların hızlanmasına ve mahkemelerin daha ağır ve karmaşık suçlara odaklanmasına katkı sağladığını ifade etti.
Adalete güvenin cezanın kesinliği, çabukluğu ve hukukun öngörülebilir biçimde uygulanmasıyla güçleneceğini kaydetti.
Uzlaştırma kurumu 2016’daki değişikliklerle ivme kazandı
Uzlaştırma kurumunun ilk kez 2005 yılında ceza adalet sistemine dahil edildiğini hatırlatan Gürlek, Aralık 2016’da yapılan köklü değişikliklerle uygulamanın önemli ölçüde geliştiğini söyledi.
Gürlek, açıklamasında şu ifadelere yer verdi:
“Uyuşmazlıkların daha kısa sürede çözülmesi, vatandaşımızın duruşmaya katılmak için işinden izin alma, yol masrafına katlanma ve yaşadığı olayı yeniden anlatma yükünü de azaltmaktadır. Bu yaklaşım, yalnızca dosya sayısının azaltılması değildir. Aynı zamanda adli kaynakların doğru yerde kullanılmasını, iş süreçlerinin iyileştirilmesini ve adalet hizmetlerinin niteliğinin artırılmasını hedefler. İlk kez 2005 yılında ceza adalet sistemimize dahil edilen uzlaştırma kurumu, 2016 yılının Aralık ayında yapılan köklü değişikliklerle büyük bir ivme kazanmıştır. Yapılan düzenlemelerle uzlaştırma, ceza yargılamasının yükünü hafifleten, çözümün taraflarca bulunmasını sağlayan etkin bir kurum haline gelmiştir.”
Gürlek, uzlaştırma sürecinde tarafların bağış, fidan dikimi, öğrencilere kırtasiye yardımı ve Kızılay’a kan bağışı gibi toplumsal dayanışmayı güçlendiren edimler üzerinde de anlaşabildiğini belirtti.
Uzlaştırma uygulamasının etkin yürütülmesi amacıyla 2016 yılında Alternatif Çözümler Daire Başkanlığının ve cumhuriyet başsavcılıkları bünyesinde uzlaştırma bürolarının kurulduğunu aktaran Gürlek, eğitim, sınav, sicil ve denetim mekanizmalarıyla uygulamanın niteliğinin güçlendirildiğini dile getirdi.
“2 milyondan fazla dosyada mağdur ile şüpheli uzlaşmıştır”
Uzlaştırma uygulamasında görev yapan kişi sayısına ve elde edilen sonuçlara ilişkin verileri paylaşan Gürlek, uzlaştırmacı siciline kayıtlı ve cumhuriyet başsavcılıklarının listelerinde yaklaşık 30 bini aşkın uzlaştırmacının görev yaptığını bildirdi.
Gürlek, şu ifadeleri kullandı:
“Uzlaştırmacı siciline kayıtlı ve cumhuriyet başsavcılıkları listelerinde yaklaşık 30 bini aşkın uzlaştırmacı görev yapmaktadır. Uzlaştırma kurumu; hakim ve cumhuriyet savcıları, uzlaştırmacılar, avukatlar ve uzlaştırma büro personelinin büyük gayret ve özverili çalışmalarıyla sağlam temeller üzerine inşa edilmiş, toplum tarafından da olumlu karşılık bulmuştur. 2017 yılından günümüze kadar 2 milyondan fazla dosyada mağdur ile şüpheli uzlaşmıştır. Diğer alternatif çözüm yöntemlerinde de büyük bir başarıya ulaşılmış; seri muhakeme, ön ödeme, kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve basit yargılama usulleriyle çok sayıda dosya sonuçlandırılmıştır. 2025 yılında alternatif çözüm yöntemleri sayesinde asliye ceza ve çocuk mahkemelerine ilk kez açılan kamu davalarında yüzde 33 azalma sağlanmıştır.”
Kamuoyunun doğru bilgilendirilmesi öncelikli çalışma alanları arasında
Gürlek, hedeflerinin yargı teşkilatının iş yükünü yönetilebilir kılarken adalet hizmetlerinin kalitesini de sürekli yükseltmek olduğunu söyledi.
Hakim, cumhuriyet savcısı, uzlaştırmacı ve ilgili personelin mesleki bilgi ve uygulama becerilerinin geliştirilmesi, mağdur haklarının ve gönüllülük ilkesinin gözetilmesi ile kamuoyunun doğru bilgilendirilmesinin öncelikli çalışma alanları arasında bulunduğunu belirten Gürlek, uygulama verilerinin düzenli analiz edilmesi, iyi uygulama örneklerinin yaygınlaştırılması ve kurumlar arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesinin de bu çalışmaların parçası olduğunu ifade etti.
Gürlek, açıklamasında şu ifadelere yer verdi:
“Hakim, cumhuriyet savcısı, uzlaştırmacı ve ilgili personelin mesleki bilgi ve uygulama becerilerinin geliştirilmesi; mağdur haklarının ve gönüllülük ilkesinin gözetilmesi; kamuoyunun doğru bilgilendirilmesi öncelikli çalışma alanlarımız arasındadır. Uygulama verilerinin düzenli analizi, iyi uygulama örneklerinin yaygınlaştırılması ve kurumlar arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesi de bu çalışmaların bir parçasıdır”
