Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının 14 Temmuz ve 3 Eylül 2026 tarihli yaş sebze ve meyve sektörüne yönelik raporları, ürünlerin tarladan market raflarına uzanan fiyat sürecine ilişkin dikkat çekici tespitler ortaya koydu.
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının yürüttüğü soruşturma dosyasına giren raporlarda, toplam 41 riskli mükellef ayrıntılı şekilde incelendi. Vergi müfettişleri, çiftçilerin beyanlarını müstahsil makbuzları, e-faturalar, Hal Kayıt Sistemi kayıtları ve şirket bilgileriyle karşılaştırdı.
İncelemelerde bazı tedarikçilerde üreticilerin gerçek satış fiyatları ile belgelerde alış maliyeti olarak gösterilen tutarlar arasında önemli farklılıklar bulundu. Bazı örneklerde ise üreticilerin sattığı ürün miktarlarının belgelerde çok daha yüksek gösterildiğine ilişkin beyanlar raporlara yansıdı.
Çiftçi 6-8 lira dedi, makbuzda 28 lira çıktı
VDK raporlarında yer alan dikkat çekici örneklerden biri mandalinada görüldü.
Bir üretici, mandalinayı kilogramı 6-8 lira seviyesinden sattığını beyan ederken, kendi adına düzenlenen müstahsil makbuzunda aynı ürünün kilogramı 28 liralık maliyetle kayda geçirildi. Firmanın aynı dönemdeki ortalama satış fiyatı ise 31,82 lira olarak belirlendi.
Başka bir üretici ise mandalinayı kilogramı 12 liradan sattığını söyledi. Buna karşılık müstahsil makbuzunda ürünün kilogram fiyatı 31,48 lira olarak yer aldı. Şirketin ortalama satış fiyatı da 31,65 lira olarak hesaplandı.
Bu örnekte üreticinin beyan ettiği satış fiyatıyla şirketin satış fiyatı arasında yaklaşık 20 liralık fark bulunmasına rağmen, belgelerde şirketin kilogram başına yalnızca 17 kuruş kazanmış gibi göründüğü belirlendi.
4-5 liralık elma 9,50 lira maliyetle gösterildi
Raporlarda farklı ürünlere ilişkin benzer fiyat farklılıklarına da yer verildi.
VDK tespitlerine göre çiftçinin 4-5 liraya sattığını belirttiği sanayi tipi elma, belgelerde 9,50 liralık alış maliyetiyle gösterildi ve ortalama 9,74 liraya satıldı.
7-12 lira aralığında alındığı beyan edilen patatesin belgelerde kilogramı 20 lira olarak yer alırken, ortalama satış fiyatı 21,91 lira oldu.
28-29 lira seviyesinde satıldığı belirtilen çekirdeksiz üzümün müstahsil makbuzundaki fiyatı 45 liraya yükselirken, şirketin ortalama satış fiyatı 45,81 lira olarak kayda geçti.
Kilogramı 16 liradan satıldığı belirtilen mandalina ise belgelerde 32 lira, satış kayıtlarında ise ortalama 35,19 lira olarak yer aldı.
Limon üreticileri: "35'e sattım, makbuzda 70"
Raporlarda limon üreticilerinin beyanları da dikkat çekti.
Bir üretici yaklaşık 50 ton limonu kilogramı 45-50 lira seviyesinden sattığını belirtirken, kendi adına düzenlenen belgelerde fiyatın 64-72 lira arasında gösterildiğini söyledi.
Başka bir çiftçi, 25 ton limonu kilogramı 35 liradan sattığını, piyasadaki fiyatın yaklaşık 38 lira olduğunu anlattı. Ancak kendi adına düzenlenen makbuzlarda limonun kilogram fiyatının 70-78 lira arasında gösterildiğini ifade etti.
35 yıldır çiftçilik yaptığını belirten başka bir üretici ise ilk kesimde limonu 55 liradan, ikinci kesimde 40 lira seviyesinden sattığını ancak belgelerde kilogram fiyatının 70 lira olarak yer aldığını söyledi.
Bir diğer üretici de ilk kesimde 100 ton limonu kilogramı 35 liradan, ikinci kesimde 100 ton limonu 40 liradan sattığını beyan etti. Buna karşın kendi adına düzenlenen belgelerde fiyatların 69-72 lira arasında gösterildiğini aktardı.
Sadece fiyat değil, ürün miktarları da arttı
VDK incelemesinde fiyatların yanı sıra belgelerde gösterilen ürün miktarlarına ilişkin farklılıklar da yer aldı.
Bir limon üreticisi, 2025 yılında toplam 200 ton limon üretip sattığını söyledi. Ancak kendi adına 633 ton limon için müstahsil makbuzu düzenlendiğini anlattı.
Başka bir üreticinin 126 tonluk limon satışı ise 328 ton olarak kayda geçti. Üretici, gerçek ticaret hacminin yaklaşık 2,5-2,6 milyon lira olduğunu belirtirken, adına düzenlenen belgelerin toplamının yaklaşık 10 milyon liraya ulaştığını ifade etti.
Bir muz üreticisi de yaklaşık 100-140 ton ürün sattığını, buna karşılık adına 192 ton üzerinden makbuz düzenlendiğini söyledi. Üretici, gerçek ticaret tutarının yaklaşık 4,63 milyon lira olduğunu belirtirken, belgelerde bu tutarın 8,49 milyon liraya çıktığını anlattı.
400-500 ton patates, belgelerde 1 milyon 741 bin 840 kilo
Ürün miktarındaki en dikkat çekici farklardan biri patateste ortaya çıktı.
Bir üretici yaklaşık 400-500 ton patatesi kilogramı 7-12 lira seviyesinden sattığını beyan etti. Ancak aynı üretici adına 1 milyon 741 bin 840 kilogram patatesin kilogramı 20 liradan alınmış gibi belgelendirildiği tespit edildi.
Bir başka üretici de yaklaşık 700 ton soğan sattığını belirtirken, adına düzenlenen makbuzlarda miktarın 1.855 ton olarak gösterildiğini ifade etti.
60 ton sarımsak, makbuzlarda 800 ton
Tümen Tarım'a ilişkin incelemede de dikkat çeken bir miktar farkı ortaya çıktı.
Bir üretici yaklaşık 60 ton sarımsak ürettiğini ve ürününü kilogramı 50 liradan sattığını beyan etti. Buna karşın VDK raporunda, aynı üreticinin adına düzenlenen müstahsil makbuzlarında 800 ton sarımsak bulunduğu kayda geçti.
Bu tespit, raporlarda yer alan ürün miktarı farklılıklarının ulaştığı boyutu gösteren örneklerden biri oldu.
"Ben o firmaya hiç mal satmadım"
Müfettişlerin görüştüğü bazı kişilerin ifadelerinde ise yalnızca fiyat ve miktar farklılıkları değil, hiç gerçekleşmediği belirtilen satışlar da yer aldı.
Bazı kişiler, adlarına milyonlarca liralık müstahsil makbuzu düzenlenmesine rağmen ilgili firmalara hiçbir ürün satmadıklarını söyledi.
Bazı kişilerin zirai faaliyetinin bulunmadığını, bazılarının ise şirket çalışanı olduğu ancak çiftçi olmadığı yönündeki beyanları raporlara girdi.
Bir üretici, yalnızca belirli ürünleri yetiştirdiğini, buna rağmen hiç üretmediği ahududu, incir, böğürtlen, elma ve kayısı gibi ürünler için de kendi adına belge düzenlendiğini söyledi.
Acar Agro dosyasında görüşülen bir üretici ise şirketi tanımadığını ve herhangi bir ürün teslim etmediğini belirterek kendi adına gösterilen satışların "hayalî" olduğunu beyan etti.
Hayatını kaybeden kişiler adına da milyonluk belgeler
VDK raporlarında yer alan çarpıcı tespitlerden biri de hayatını kaybetmiş kişilerin adına düzenlenen belgeler oldu.
Ahmet Demir'e ilişkin incelemede, daha önce hayatını kaybetmiş 49 kişi adına 87 müstahsil makbuzu düzenlendiği tespit edildi. Söz konusu belgelerin toplam tutarının 2 milyon 524 bin 987 lira olduğu belirlendi.
Bigadiç Derin Tarım bakımından 6 ölü kişi adına 16 belge ve yaklaşık 5,88 milyon liralık tutar, Beta Tropikal bakımından ise 13 ölü kişi adına belge düzenlendiğine ilişkin tespitler raporlara yansıdı.
VDK, ölüm tarihinden sonra düzenlenen bu belgeleri, maliyetlerin istenilen seviyede oluşturulmasına imkan sağlayabilecek belge düzeni açısından önemli bir risk göstergesi olarak değerlendirdi.
Tarladan zincir marketlere uzanan ticaret
Raporlarda incelenen büyük tedarikçilerin Türkiye'nin önde gelen perakende zincirlerine yaptığı satışlar da yer aldı.
Acar Agro'nun 2025 yılında en fazla satış yaptığı şirket Yeni Mağazacılık A.Ş. oldu. Bu şirkete yapılan satış yaklaşık 709 milyon liraya ulaştı. Aynı yıl Migros'a yaklaşık 21,7 milyon liralık satış gerçekleştirildiği görüldü.
2026'nın ilk üç ayında Yeni Mağazacılık'a yaklaşık 193,2 milyon lira, Tarım Kredi Kooperatifine 73,5 milyon lira ve Migros'a 25,7 milyon liralık satış kaydı bulundu.
Raporda ayrıca Akın Tarım ile ŞOK, Kerem Sebze Meyve ile BİM arasındaki ticari ilişkilere de yer verildi.
Böylece ürünlerin tarladan büyük tedarikçilere, ardından zincir marketlere uzanan ticari süreci mali kayıtlar üzerinden ortaya konuldu.
VDK raporlarında fiyat mekanizmasına ilişkin dikkat çeken değerlendirme
VDK raporlarında yer alan değerlendirmelere göre, incelenen örneklerde sistemin işleyişi belirli aşamalardan oluşuyor.
Buna göre çiftçinin ürünü gerçek piyasa fiyatından sattığı, ancak üretici adına daha yüksek fiyat veya miktar üzerinden müstahsil makbuzu düzenlendiği belirtiliyor. Bu şekilde şirketin kayıtlı alış maliyetinin yükseldiği, şişirilmiş maliyetin satış fiyatına yaklaştırılmasıyla kâr marjının kâğıt üzerinde daha düşük gösterildiği ve ürünün daha sonra büyük dağıtım ve perakende zincirlerine aktarıldığı değerlendiriliyor.
Vergi müfettişleri, bu yöntemin yüksek satış fiyatının görünürde makul gösterilmesine ve elde edilen ekonomik faydanın vergi dışında bırakılmasına imkan sağlayabileceği değerlendirmesinde bulundu.
Çiftçiden çıkan fiyat nerede yükseliyor?
Raporlarda yer alan örnekler, ürünlerin tarladaki satış fiyatlarıyla belgelerde gösterilen maliyetler arasındaki farkı ortaya koydu.
VDK bulgularına göre bazı örneklerde 6-8 liraya satıldığı belirtilen ürün 28 lira, 12 liraya satılan ürün 31,48 lira, 7-12 liraya satıldığı belirtilen ürün 20 lira ve 4-5 liraya satılan ürün ise 9,50 lira maliyetle kayda geçirildi.
Böylece raporlarda yer alan tespitler, üreticinin beyan ettiği gerçek satış fiyatı ile belgelerde gösterilen maliyet arasındaki farkın nasıl oluştuğuna ilişkin önemli bir tablo ortaya koydu.
