Ramazan ayının en özel ibadetlerinden biri olan teravih namazı, Osmanlı’dan günümüze uzanan farklı uygulamalarıyla da dikkat çekiyor. Bunlardan biri de Enderun usulü teravih geleneği. Peki Enderun usulü teravih nedir, nasıl kılınır ve hangi makamlarda icra edilir? İşte Ramazan’a özgü bu köklü geleneğin detayları…
Enderun Usulü Teravih Nedir?
Enderun usulü teravih; seçilmiş ve güzel sesli müezzinlerin, teravih namazının her dört rekâtı arasında verilen dinlenme bölümlerinde (tervihalarda) farklı makamlarda ilahiler, salavatlar ve salât-ü selamlar icra ettiği özel bir kılınış biçimidir.
Bu uygulamada amaç, Ramazan’ın manevi atmosferini güçlendirmek, namazın huşusunu artırmak ve ibadete musikiyle ayrı bir derinlik kazandırmaktır.
Enderun Usulünün İlk Uygulaması
Enderun usulü teravihin ilk örneği, 1831 yılı Ramazan ayında Osmanlı sarayında görülmüştür. Musikiye büyük önem veren padişah II. Mahmud döneminde icra edilen bu teravihte, müezzinliği Türk musikisinin büyük bestekârı Hamamizade İsmail Dede Efendi yapmıştır. Namazı ise saray baş imamı Zeynel Abidin Efendi kıldırmıştır.
Bu uygulama zamanla saray dışına da taşmış, özellikle Eyüp Sultan Camii’nde yaygın şekilde icra edilmiştir.
Enderun Usulü Teravihin Özellikleri
Teravih namazının her dört rekâtı farklı bir makamda kılınır.
Her dört rekât sonrası verilen dinlenme bölümünde (terviha) müezzinler topluluğu ilahiler okur.
Makam geçişleri baş müezzin tarafından salavat eşliğinde yapılır.
Bu uygulamaya “Cumhur Müezzinliği” adı verilir.
Makam Sıralaması ve Kılınış Düzeni
Enderun teravihte yatsı namazı genellikle “Hicaz” veya “Uşşak” makamında kılınır. Ardından her dört rekâtta makam değişir. İmam, baş müezzinin belirlediği makam üzerinden namazı kıldırır ve ilahiler de aynı makamda okunur.
Bu gelenekte en sık kullanılan makamlar şunlardır:
Hicaz
Segâh
İsfahan
Uşşak
Acemaşiran
Klasik Türk musikisinin önemli isimlerinden Buhurizade Mustafa Itri’ye dayanan bu makam geleneğinde vitir namazı genellikle Segâh makamında icra edilir.
