Pirinç, neredeyse her evde haftada birkaç kez tencereye giren, sofrada “olmazsa olmaz” dediğimiz gıdalardan biri. Pilavıyla doyurur, dolmasıyla mutlu eder, çorbasıyla iç ısıtır. Ancak son yıllarda pirinçle ilgili dolaşan “arsenik” başlığı, özellikle çocuğu olan ailelerde ve sağlıklı beslenmeye dikkat edenlerde doğal bir endişe yaratmış durumda.
“Her gün pilav pişiriyoruz, acaba yanlış mı yapıyoruz?” sorusu da tam bu noktada devreye giriyor. Diyetisyen Büşra Çalışkan, bu kaygının nedenlerini ve mutfakta alınabilecek basit ama etkili önlemleri net bir dille anlatıyor.
Arsenik Nedir, Pirinçle Ne Alakası Var?
Arsenik kulağa ürkütücü gelse de aslında doğada kendiliğinden bulunan bir madde. Toprakta ve suda yer alıyor. Pirinç ise yetişme sürecinde bol suya ihtiyaç duyduğu için, bulunduğu ortamda varsa arsenikten daha fazla etkilenebiliyor. Yani sorun pirincin kendisi değil, nasıl ve nerede yetiştiği. Uzun süreli ve sık tüketimde bu durumun sağlık açısından risk oluşturabildiği biliniyor.
Diyetisyen Büşra Çalışkan’ın özellikle altını çizdiği nokta şu:
“Burada paniğe kapılıp pirinci hayatımızdan tamamen çıkarmak gerekmiyor. Asıl mesele, pirinci doğru şekilde hazırlamak.”
Pirinci Yıkamak Sadece Nişasta İçin Değil
Birçok kişi pirinci alışkanlıkla, bir iki su çevirip hemen süzüyor. Oysa bu işlem sadece pilavın tane tane olması için değil, aynı zamanda arsenik yükünü azaltmak için de önemli. Çalışkan, pirincin en az 3–4 kez, suyu tamamen berraklaşana kadar yıkanmasını öneriyor. Bu basit adım bile yüzeydeki bazı kalıntıların uzaklaşmasına katkı sağlıyor.
Suda Bekletmek Gerçekten İşe Yarıyor mu?
Kısa cevap: Evet.
Pirinç pişirilmeden önce 30 dakika ila 1 saat arasında bol suda bekletildiğinde, arsenik miktarında kayda değer bir azalma sağlanabiliyor. Ancak burada önemli bir detay var: Bekletme suyu kesinlikle kullanılmamalı, dökülmeli ve pirinç tekrar yıkanmalı.
Özellikle çocuklar için yapılan pilavlarda bu aşamanın atlanmaması gerektiğini vurgulayan Çalışkan, bu yöntemin mutfakta küçük ama etkisi büyük bir alışkanlık olduğunu söylüyor.
En Etkili Yol: Bol Suda Haşlayıp Süzmek
Klasik pilav pişirme yönteminde pirinç suyunu çeker ve tencerede kalır. Ancak arsenik riskini azaltmak için bu yöntem her zaman yeterli olmayabilir. Bunun yerine:
- Pirinci 6–8 katı kadar suyla haşlayın
- Piştikten sonra süzün
- İsterseniz sıcak suyla hafifçe durulayın
Bu yöntemle arsenik oranının yaklaşık %50’ye kadar düşebildiği ifade ediliyor. Tadın klasik pilavdan biraz farklı olabileceğini kabul etmek gerekiyor ama sağlık açısından kazanım oldukça büyük.
Beyaz Pirinç mi, Esmer Pirinç mi Daha Riskli?
Esmer pirinç lif açısından zengin olsa da, arsenik genellikle pirincin dış kabuğunda biriktiği için bu türde oran daha yüksek olabiliyor. Bu yüzden Büşra Çalışkan, esmer pirincin tamamen bırakılmasını değil, her gün yerine dönüşümlü olarak tüketilmesini öneriyor.
Çocuklar ve Hamileler İçin Ekstra Özen Şart
Arsenik, uzun vadede sinir sistemi, bağışıklık sistemi ve gelişim üzerinde olumsuz etkilere yol açabiliyor. Bu nedenle:
- Bebekler
- Küçük çocuklar
- Hamile ve emziren kadınlar
için pirinç hazırlanırken daha dikkatli olunması gerekiyor. Özellikle bebek ek gıdalarında bol suda haşlama ve süzme yöntemi, neredeyse bir kural haline gelmeli.
Pirinçten korkmak ya da sofradan tamamen çıkarmak gerekmiyor. Asıl farkı yaratan şey, mutfakta uygulanan küçük ama bilinçli adımlar. Doğru yıkama, suda bekletme ve bol suda haşlama gibi yöntemlerle pirinçteki arsenik riskini ciddi oranda azaltmak mümkün. Bu da pilavdan vazgeçmeden, içiniz daha rahat bir şekilde sofraya oturabilmek demek.
