Bir zamanlar sokaklarında kaybolarak, yerel halkla sohbet edilerek ve sürpriz mekanlar keşfedilerek deneyimlenen kentler, artık dijital ekranların gölgesinde kalıyor. Instagram'da fotoğraflanan estetik kafeler, TikTok'ta viral olan yiyecekler ve dijital harita uygulamalarının algoritma odaklı tavsiyeleri, şehirlerin yerel dokusunu ve kendine özgü mimarisini tehdit ediyor. Uzmanlar, dijital çağda kentlerin kendilerine özgü kimliklerini koruma mücadelesini ve mekanların nasıl düzleştiğini mercek altına aldı.
"Kentleri Değil, Platformları Deneyimlemeye Başladık"
Amsterdam Üniversitesinden Kent Coğrafyası Profesörü Justus Uitermark, dijital platformların ve harita uygulamalarının kent yaşamı üzerindeki dönüştürücü etkilerini değerlendirdi.
Geçmişte ziyaretçilerin bir şehri yerel halkın yönlendirmesiyle veya rastlantısal olarak keşfettiğini belirten Uitermark, günümüzde seyahat öncesinde dijital haritalar ve sosyal medya platformları üzerinden rota oluşturulduğuna dikkat çekti. Bu durumun sürpriz karşılaşmaları ortadan kaldırdığını vurgulayan uzman isim, "Kentleri deneyimleme biçimi, aslında platformları deneyimleme biçimine dönüşüyor" değerlendirmesinde bulundu.
Viral Mekanlar Mahallelerin Ticari Ekosistemini Bozuyor
Sosyal medyada tek bir yiyeceği ya da estetik köşesiyle popülerleşen mekanların dar sokaklarda aşırı kalabalığa yol açtığını belirten Uitermark, bu sürecin mahalle kültürünü tahrip ettiğini aktardı.
- Yerel İşletmeler Kapanıyor: Viral turizme hitap eden yeni nesil ticari işletmeler açılırken, mahallenin köklü esnafı kepenk kapatmak zorunda kalıyor.
- Görünürlük Döngüsü: Dijital uygulamalarda yapılan değerlendirmeler çoğunlukla turistlerin bakış açısını yansıtıyor. Popülerleşen mekanlar sürekli paylaşıldığı için dijital algoritmalarda üst sıralarda kalmaya devam ederken, mahalledeki yerel ekosistem olumsuz etkileniyor.
Yerel Kimlik Tek Tipleşmiyor ama "Düzleşiyor"
Küresel ölçekte yapılan araştırmalar; ABD ve Kanada'daki bağımsız kahve dükkanlarının iç tasarımlarının birbirine benzediğini, Hong Kong gibi dünya metropollerindeki mahallelerin ise sosyal medyadaki estetik beklentiler doğrultusunda dönüştüğünü gösteriyor.
Dijital platformların kentleri tamamen aynı yapmadığını ancak şehirlerin kendilerine özgü niteliklerini kalıplaşmış şablonlara indirgediğini belirten Uitermark; "Bu anlamda yaşanan şey tek tipleşme değil, yerel kimliğin düzleşmesidir" ifadesini kullandı. Hollanda'nın başkenti Amsterdam örneğini veren uzman, kentin yalnızca belirli kanallarının veya 'mutlaka yapılması gerekenler' listelerindeki rotalarının dijitalde öne çıkarıldığını, bunun da şehir algısını daralttığını vurguladı.
Airbnb ve Sosyal Medya Estetik Algıyı Küreselleştiriyor
Mekansal benzeşmenin tek nedeninin dijital platformlar olmadığını ancak sosyal medyanın bu süreci hızlandırdığını kaydeden Uitermark, konaklama platformlarından kafe tasarımlarına kadar geniş bir alanda benzer mimari anlayışların farklı coğrafyalara yayıldığını belirtti.
Dijital çağda platformların belirli estetik anlayışları ve kültürel pratikleri güçlendirirken, asırlık yerel gelenekleri ve mekan tasarımlarını arka plana ittiği açıkça görülüyor.
