Bazen bir bebek hiç ağlamaz. Sesi çıkmaz, çığlık atmaz, evi birbirine katmaz… Ama yine de huzursuzdur. Kucağa gelmek istemez, gözleri dalar gider, uykuya dalamaz, durmadan kıpırdanır. Anne baba olarak içinizden “Bir şeyi var ama ne?” diye geçirirsiniz. İşte bu sessiz huzursuzluğun arkasında çoğu zaman adı konmayan ama oldukça yaygın bir durum vardır: duyusal aşırı yüklenme.
Bebeklerde Duyusal Aşırı Yüklenme Ne Demektir?
Duyusal aşırı yüklenme, bebeğin çevresinden gelen uyaranları kaldıramaması ve bunu bedeniyle ya da davranışlarıyla ifade etmesidir. Bebekler dünyaya geldiklerinde sinir sistemleri henüz olgunlaşmamıştır. Yetişkinlerin farkına bile varmadığı ışıklar, sesler, kokular ya da dokunuşlar, bir bebek için oldukça yoğun olabilir.
Bizim için “sıradan” olan bir ortam, bebek için yorucu bir karmaşaya dönüşebilir. Parlak bir lamba, arka planda açık kalan televizyon, üst üste gelen sesler, farklı kişilerin kucağa alması… Bebeğin beyni tüm bunları tek tek işlemeye çalışır. Bir noktadan sonra da “dur” deme ihtiyacı hisseder.
Sessiz Ama Huzursuz Bebekler Neden Daha Zor Anlaşılır?
Duyusal olarak zorlanan her bebek ağlamaz. Bazıları tam tersine içine kapanır. İşte bu yüzden bu durum çoğu zaman gözden kaçar. Bebek sessiz olduğu için sorun yok sanılır ama beden başka şeyler anlatır.
Sessiz huzursuzluk genellikle şu hallerle kendini gösterir:
- Sürekli kıpırdanır ama ağlamaz
- Göz temasından kaçınır, bakışları sık sık dağılır
- Uykuda çabuk irkilir, kısa kısa uyur
- Nedensiz gibi görünen emme reddi yaşar
- Kucağa alındığında bile rahatlayamaz
- Ellerini ve ayaklarını durmadan oynatır
Bu bebekler bazen “zor”, “huysuz” ya da “uyumsuz” olarak tanımlanır. Oysa ortada bir huysuzluk değil, yorulmuş bir sinir sistemi vardır.
Günlük Hayatta En Sık Karşılaşılan Uyaranlar
Aslında çoğu aşırı uyaran, iyi niyetle yapılan ama fark edilmeyen detaylardan gelir.
- Ses: Televizyon, yüksek konuşmalar, mutfak aletleri, kalabalık ortamlar
- Görsel uyaranlar: Parlak ışıklar, renkli ve sürekli hareket eden oyuncaklar
- Dokunma: Sık kıyafet değiştirme, kucaktan kucağa dolaşma
- Koku: Parfümler, deterjanlar, yoğun ev kokuları
- Hareket: Sürekli sallama, uzun araba yolculukları, kalabalık ziyaretler
Tek başına bakıldığında masum görünen bu uyaranlar, bir araya geldiğinde bebeği fazlasıyla yorabilir.
Aileler Bunu Nasıl Fark Edebilir?
Bazen doğru cevabı bulmak için sadece birkaç basit soruya kulak vermek yeterlidir:
- Bebeğim sessiz ve sade ortamlarda daha mı rahat?
- Işık azaldığında ya da ortam sessizleştiğinde sakinleşiyor mu?
- Kalabalık bir günün ardından uykuya geçmekte zorlanıyor mu?
Bu sorulara sık sık “evet” diyorsanız, bebeğinizin ihtiyacı muhtemelen daha az uyaranla baş başa kalmaktır.
Küçük Değişiklikler Büyük Fark Yaratabilir
Çoğu zaman büyük çözümlere gerek yoktur. Bebeğin dünyasını biraz sadeleştirmek yeterli olur.
- Işığı yumuşatmak
- Arka planda sürekli ses olmasını engellemek
- Aynı anda birden fazla uyaran sunmamak
- Gün içinde bilinçli “sessiz zamanlar” yaratmak
- Rutinleri mümkün olduğunca sabit tutmak
Bu küçük adımlar, bebeğin sinir sistemine fark edilmeden şu mesajı verir: “Güvendesin.”
Sessizlik Bazen Bir Çağrıdır
Duyusal aşırı yüklenme bir hastalık değildir. Bir gelişim bozukluğu da değildir. Sadece bebeğin dünyayı algılama hızının, çevrenin temposuna yetişememesi hâlidir.
Sessiz ama huzursuz bebekler çoğu zaman daha fazlasına değil, daha azına ihtiyaç duyar: daha az ses, daha az hareket, daha az karmaşa. Bu ihtiyacı fark eden ebeveynler, bebeğin kısa sürede rahatladığını kendi gözleriyle görebilir.
Bebek ağlamıyorsa her şey yolunda sanılabilir. Oysa bazen sessizlik, “yoruldum” demenin en zarif yoludur.
