Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), orman yangınları ve sıcak hava dalgalarından kaynaklanan kirliliğin artmasının, hava kalitesini iyileştirmenin yanı sıra insan ve ekosistem sağlığını koruma yönündeki uluslararası çabaları baltalama riski taşıdığını bildirdi. WMO, hava kalitesi ve iklim arasındaki bağlantıları inceleyen yeni raporunu yayımladı.
HAVA KALİTESİ VE İKLİM BİRLİKTE ELE ALINMALI
WMO'nun raporunda, "Orman yangınları ve sıcak hava dalgalarından kaynaklanan kirliliğin artmasının, hava kalitesini iyileştirme ile insan ve ekosistem sağlığını koruma yönündeki uluslararası çabaları baltalama riski taşıyor." ifadesi kullanıldı.
İnce partikül madde ve yeryüzüne yakın ozon gibi havanın kirlenmesine neden olan etkenlerin yanı sıra yaygın ve ekosistemler için potansiyel olarak zararı bulunmasına rağmen yeterince izlenmeyen siyah karbon ve mikroplastikler gibi aerosollerin atmosferik gözlemlerinin iyileştirilmesi ihtiyacı vurgulandı.
Raporda, "Hava kalitesi ve iklimin birbirinden ayrı ele alınamayacağı için bu konularda tamamlayıcı ve koordineli politikalar önemli." değerlendirmesi yer aldı.
PM2.5 SAĞLIK İÇİN TEHLİKE OLUŞTURUYOR
PM2.5 olarak da bilinen ince partikül maddenin akciğerlere ve kan dolaşımına derinlemesine nüfuz edebildiği için sağlık açısından tehlikeli olduğuna işaret edilen raporda, bu kirleticinin endüstriyel faaliyetler, tarım, konutların ısıtılması ve ulaşımın yanı sıra orman yangınları ve toz fırtınaları gibi birçok farklı sebeple yayıldığı kaydedildi.
2025'TE BAZI BÖLGELERDE PM2.5 ORTALAMANIN ÜZERİNE ÇIKTI
Raporda, "Son yıllardaki eğilimlere paralel olarak 2025'te PM2.5 konsantrasyonları, artan yangınlar nedeniyle Kanada'nın kuzeyi, Rusya'nın bir kısmı ve Batı-Orta Afrika'da uzun vadeli ortalamanın üzerinde seyretti." ifadesi kullanıldı.
İnsan faaliyetlerinden kaynaklanan ve emisyonlardaki düşüşü yansıtan PM2.5 seviyelerinin, 2025'te Çin'de uzun vadeli ortalamanın altında kalmayı sürdürdüğüne dikkat çekildi.
Hindistan'da ise biyokütle yakımı ve diğer kirlilik nedeniyle ortalamanın üzerinde seviyelerin görülmeye devam ettiği vurgulandı.
AŞIRI ORMAN YANGINLARI ARTIYOR
Raporda, aşırı orman yangınlarının arttığına ve yangınlardan kaynaklanan dumanın yüksek toksisitesi nedeniyle büyük sağlık sorunlarına yol açtığına dikkat çekildi.
Raporda şu değerlendirmelere yer verildi:
"Aşırı orman yangınları artıyor ve duman yüksek toksisitesi nedeniyle büyük sağlık sorunlarına yol açıyor. Avrupa ve Kuzey Amerika'daki düzenlemeler endüstriyel ve ulaşım kaynaklı PM2.5 emisyonlarını azaltmış olsa da yangınla ilgili PM2.5'e maruziyet arttı. Bir çalışma, aşırı yangınların neden olduğu dumanın 1990'lardan bu yana küresel olarak üç katına çıktığını ve 2010-2018 döneminde yılda yaklaşık 100 bin ek ölüme neden olduğunu gösteriyor ancak bu muhtemelen bir alt tahmin."
Aşırı yangınların etkili olduğu hava koşullarının gelecekte artmasının beklendiği kaydedilen raporda, Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ) hava kalitesi yönergelerine uymanın giderek zorlaştığının altı çizildi.
OZON KİRLİLİĞİ DE BÜYÜYEN BİR SORUN
Yer seviyesindeki ozon kirliliğinin insan sağlığını, tarımı ve ekosistemleri etkilediğine ve sıcak hava dalgaları nedeniyle giderek büyüyen bir sorun haline geldiğine işaret edildi.
Raporda, ozon kirliliğine uzun süreli maruz kalmanın, öncelikle solunum yolu hastalıkları yoluyla artan ölüm oranlarıyla ilişkili olduğu belirtildi.
Raporda, "Ozon kirliliğindeki bu artan maruziyet, on binlerce ek erken ölüme yol açma potansiyeline sahip. Ozonla ilgili geleceğe dönük sağlık risklerinin yoğunlaşması bekleniyor." ifadeleri yer aldı.
