Fransa'nın ev sahipliğinde 9-10 Kasım tarihlerinde gerçekleştirilen G7 Dışişleri Bakanları Toplantısı, Batılı ülkelerin değişen uluslararası düzene uyum arayışlarının önemli bir göstergesi oldu.
Toplantının arka planında ABD'nin tek taraflı ve öngörülemez diplomasi yaklaşımı ile Avrupa ülkelerinin çok taraflılık ve kurumsal katılım konusundaki ısrarı arasındaki görüş ayrılıkları yer aldı.
Rusya-Ukrayna Savaşı'nın kritik bir aşamaya geldiği ve ABD arabuluculuğunda Moskova ile Kiev arasında Abu Dabi'de yürütülen barış görüşmelerinin gündemi belirlediği süreçte Avrupa ülkeleri, kıtanın güvenlik mimarisini ilgilendiren müzakerelerin dışında kalmaktan endişe duyuyor.
ABD Başkanı Donald Trump'ın Rusya ile Ukrayna'nın yanı sıra tüm Avrupa'yı ilgilendiren kapsamlı bir anlaşma yapılmasına yönelik açıklamaları ve ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun savaş sonrası Avrupa güvenlik altyapısının görüşmelerde ele alınan temel konulardan biri olduğunu belirtmesi, Avrupa'da dışlanma kaygılarını artırdı.
Avrupa ülkeleri, Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü koruyan adil bir barışın güçlü güvenlik garantileriyle mümkün olabileceğini savunurken, Washington yönetiminin savaşı hızlı biçimde sonlandırarak güvenlik yükünü Avrupa'ya bırakma eğilimi transatlantik ilişkilerdeki temel ayrışma noktalarından biri olarak öne çıktı.
Toplantının sonuç bildirgesinde Ukrayna'ya verilen desteğin finansman, kapasite ve enerji boyutlarıyla güçlendirilmesi de Avrupa'nın bu süreçteki diplomatik tutumunun yansıması olarak değerlendirildi.
Orta Doğu'da güvenlik boşluğu endişesi
Toplantının önemli gündem başlıklarından birini de Orta Doğu'daki kırılgan güvenlik dengeleri oluşturdu.
ABD-İran hattında nükleer gerilim ve olası askeri müdahale senaryoları, G7 ülkeleri arasında güvenlik koordinasyonu ihtiyacını artırdı. Sonuç bildirgesinde İran'ın G7 ülkelerinin vatandaşlarına ve topraklarına yönelik şiddet içeren komplolara karıştığına ilişkin değerlendirmelere yer verildi.
İngiltere'nin Fairford üssüne yönelik 27 Eylül'de yaşandığı iddia edilen olaydan İran'ın sorumlu tutulması ve Avrupa'daki perakende tedarik zincirlerini hedef alan siber saldırıların İran Devrim Muhafızları Ordusu ile ilişkilendirilmesi, siber güvenliğin de G7'nin dış politika gündemindeki ağırlığını artırdı.
Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot ve Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul, bölgede yeni bir askeri tırmanışın Avrupa açısından ciddi maliyetler doğurabileceğine dikkati çekti.
Avrupa'nın öncelikleri arasında Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz'deki deniz trafiğinin güvenli ve kesintisiz şekilde sürdürülmesi yer aldı. Enerji tedarikinde Orta Doğu ve Körfez ülkelerine bağımlılığı artan Avrupa açısından bölgede yaşanabilecek yeni bir çatışmanın enflasyon ve tedarik zincirleri üzerinde doğrudan etkiler oluşturabileceği değerlendirildi.
Toplantıda Hürmüz Boğazı'nda güvenli ve serbest geçişin önemi vurgulanırken, Fransa ve İngiltere öncülüğünde çok uluslu bir savunma yapısının oluşturulması seçeneği de ele alındı.
Lübnan'da UNIFIL sonrası dönem tartışması
Bölgesel güvenliğin bir diğer önemli başlığı, Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Görev Gücü'nün (UNIFIL) görev süresinin yıl sonunda sona erecek olmasıydı.
İsrail'in Güney Lübnan'a yönelik saldırılarının sürdüğü bir dönemde, sahada oluşabilecek güvenlik boşluğunun nasıl önleneceği konusunda farklı yaklaşımlar gündeme geldi.
Fransa, Lübnan Silahlı Kuvvetleri'ne destek verecek ve Hizbullah'ın silahsızlandırılması sürecine katkı sağlayacak çok uluslu bir askeri geçiş koalisyonu kurulmasını önerdi.
ABD ise tarafların ateşkes anlaşmalarına uyumunu denetleyecek, sivil ve izleme odaklı bir misyon oluşturulmasını savundu. Washington yönetiminin, yeni geçiş mekanizması için gerekli Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararını veto edebileceği sinyalini vermesi, iki ülke arasındaki yaklaşım farklılığını ortaya koydu.
Toplantıda Yemen, Sudan, Afrika Boynuzu, Venezuela, Küba ve Haiti'deki krizler de gündeme geldi. Bu başlıkların sonuç metnine dahil edilmesi, G7'nin küresel istikrarsızlık alanlarını daha geniş bir çerçevede ele alma arayışı olarak değerlendirildi.
G7, Küresel Güney ile ilişkilerini genişletiyor
Paris toplantısının dikkat çeken yapısal başlıklarından biri, G7'nin Küresel Güney ülkeleriyle ilişkilerini geliştirme çabası oldu.
Fransa'nın dönem başkanlığında öne çıkardığı dışa açılım politikası kapsamında, haziran ayında Evian'da düzenlenen liderler zirvesine Hindistan, Brezilya, Güney Kore, Mısır ve Kenya gibi ülkeler dahil edilmişti.
Paris'teki Dışişleri Bakanları Toplantısı'na ise Fransa'nın davetiyle Suudi Arabistan, Brezilya, Mısır ve Güney Kore dışişleri bakanları katıldı.
Bu katılım, G7'nin küresel yönetişim alanında farklı bölgesel aktörlerle daha esnek ve somut işbirlikleri geliştirme arayışını ortaya koydu.
Marsilya'da eş zamanlı olarak başlatılan "G7+ Limanlar Ağı" girişimiyle de sınır ötesi organize suçlar, uyuşturucu kaçakçılığı ve lojistik güvenlik gibi alanlarda uluslararası işbirliğinin güçlendirilmesi hedeflendi.
Yapay zeka artık ulusal güvenlik gündeminde
Paris toplantısının öne çıkan yeniliklerinden biri de yapay zekanın doğrudan ulusal güvenlik ve dış politika başlığı altında ele alınması oldu.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un 9 Kasım'da ilan ettiği "Yapay Zeka Güvenliği için Paris Barış Çağrısı"nın ardından G7 sonuç bildirgesinde de yapay zeka güvenliğine güçlü vurgu yapıldı.
Almanya ve Kanada'nın da aralarında bulunduğu ülkeler ile bu alanda faaliyet gösteren büyük şirketlerin temsilcilerinin imzaladığı çağrı, yapay zeka teknolojilerinin güvenli kullanımına yönelik uluslararası işbirliğini gündeme taşıdı.
Bu yaklaşım, teknolojik egemenliğin artık yalnızca ekonomik rekabetin değil, askeri güç ve ulusal güvenlik politikalarının da önemli unsurlarından biri haline geldiğini gösterdi.
G7 değişen küresel düzene uyum sağlamaya çalışıyor
DİPAM Başkanı Dr. Tolga Sakman'ın değerlendirmesine göre Paris'teki toplantının önemi, yeni bir uluslararası düzenin kurulduğunu ilan etmesinden ziyade mevcut düzenin hangi güvenlik ve güç ilişkileri üzerinden yeniden şekillendiğini göstermesinde yatıyor.
Uluslararası sistemin çok merkezli bir yapıya dönüşmesi, bölgesel aktörlerin etkisinin artması ve büyük güçler arasındaki rekabet, G7'nin hareket alanını sınırlayan unsurlar arasında bulunuyor.
Toplantı, G7'nin değişen koşullara uyum sağlamak amacıyla güvenlik, ekonomi ve teknoloji politikalarını daha bütünleşik bir çerçevede ele almaya çalıştığını ortaya koydu.
Klasik güvenlik tehditleri ile hibrit ve teknolojik risklerin iç içe geçtiği yeni dönemde G7, yalnızca Batılı ülkelerin oluşturduğu bir yapı olmanın ötesine geçerek daha kapsayıcı bir kriz yönetimi platformuna dönüşmeyi hedefliyor.
