Kefil olmak, bir borcun asıl borçlu tarafından ödenmemesi hâlinde belirli şartlarla o borçtan sorumlu olmayı kabul etmek anlamına gelir. Bu nedenle kefalet, günlük hayatta çoğu zaman “sadece imza atmak” gibi görülse de ciddi hukuki sonuçlar doğurabilecek bir taahhüttür. Kredi, kira, ticari borç, senet veya farklı bir sözleşme için kefil olan kişi, borçlu ödeme yapmadığında alacaklının başvurabileceği kişilerden biri hâline gelebilir. Bu durum, kefilin mal varlığını, maaşını, banka hesaplarını ve kredi geçmişini etkileyebilecek bir sürece dönüşebilir.
Kefil olmadan önce borcun tutarı, vadesi, faiz oranı, kefalet türü, kefilin sorumlu olacağı azami miktar ve sözleşmenin hangi şartlarda sona ereceği dikkatle incelenmelidir. Özellikle müteselsil kefalet gibi daha ağır sorumluluk doğuran kefalet türlerinde, alacaklı doğrudan kefile yönelebilir. Bu nedenle kefil olacak kişinin yalnızca borçluya güvenmesi yeterli değildir; kendi ödeme gücünü, ileride karşılaşabileceği riskleri ve imzaladığı belgenin kapsamını da değerlendirmesi gerekir. Kefalet sözleşmesi imzalanmadan önce tüm maddelerin okunması, boş alan bırakılmaması ve mümkünse hukuki destek alınması ileride yaşanabilecek sorunları azaltabilir.
Kefil Olunan Borç Ödenmezse Ne Olur?
Kefil olunan borç ödenmezse alacaklı, borcun niteliğine ve kefalet türüne göre kefile başvurabilir. Eğer borçlu ödeme yapmıyor, taksitleri geciktiriyor veya borcunu tamamen yerine getirmiyorsa kefil açısından riskli süreç başlamış olur. Bu durumda alacaklı önce borçluya ihtar gönderebilir, icra takibi başlatabilir veya sözleşme şartlarına göre kefilden ödeme talep edebilir. Kefil, sözleşmede belirtilen sorumluluk sınırı içinde borcun anaparasından, faizinden, takip giderlerinden ve bazı ek masraflardan sorumlu tutulabilir. Bu nedenle kefalet imzalanırken yalnızca ana borç tutarına değil, borcun gecikmesi hâlinde oluşabilecek ek yükümlülüklere de dikkat edilmelidir.
Borç ödenmediğinde kefilin karşılaşabileceği sonuçlar yalnızca ödeme talebiyle sınırlı kalmayabilir. Alacaklı, gerekli şartlar oluştuğunda kefil hakkında icra takibi başlatabilir, banka hesaplarına haciz uygulanmasını isteyebilir veya kefilin maaşından kesinti yapılması gündeme gelebilir. Kefil borcu öderse, ödediği tutar için asıl borçluya başvurma hakkı doğabilir. Ancak bu hakkın fiilen tahsil edilebilir olması, borçlunun mali durumuna bağlıdır. Bu yüzden kefil olan kişinin “Ben ödersem sonra borçludan alırım” düşüncesiyle hareket etmesi her zaman güvenli değildir. Borçlunun ödeme gücü yoksa kefilin ödediği parayı geri alması zorlaşabilir.
Müteselsil Kefalet ile Adi Kefalet Arasındaki Fark Nedir?
Adi kefalet ile müteselsil kefalet arasındaki en temel fark, alacaklının kefile hangi aşamada başvurabileceğidir. Adi kefalette kural olarak alacaklının önce asıl borçluya yönelmesi, borcun borçludan tahsil edilemediğini göstermesi ve belirli takip yollarını tüketmesi beklenir. Bu nedenle adi kefalet, kefil açısından daha koruyucu bir yapı sunar. Kefil, bazı durumlarda “önce asıl borçluya başvurulması” gerektiğini ileri sürebilir. Ancak bu koruma, sözleşmenin içeriğine, borcun durumuna ve kanunda belirtilen şartlara göre değişebilir. Bu nedenle adi kefalet bile tamamen risksiz bir taahhüt olarak görülmemelidir.
Müteselsil kefalette ise kefilin sorumluluğu daha ağırdır. Sözleşmede kefilin müteselsil kefil olduğu açıkça belirtilmişse alacaklı, belirli şartlar oluştuğunda borçluya başvurmadan veya borcun borçludan tahsil edilememesini beklemeden kefile yönelebilir. Banka kredilerinde ve ticari ilişkilerde sıklıkla müteselsil kefalet tercih edilir çünkü alacaklı açısından tahsilat imkânını güçlendirir. Kefil açısından ise bu durum daha ciddi bir risk anlamına gelir. Bu nedenle bir belge imzalanırken “kefil”, “müşterek borçlu”, “müteselsil kefil” veya benzeri ifadelerin ne anlama geldiği mutlaka anlaşılmalıdır. Küçük görünen bir ifade, kefilin borçtan sorumlu tutulma şeklini tamamen değiştirebilir.
Kefillikten Çıkmak Mümkün Müdür?
Kefillikten çıkmak her zaman tek taraflı ve kolay bir işlem değildir. Kefalet sözleşmesi geçerli şekilde kurulmuşsa, kefil yalnızca “artık kefil olmak istemiyorum” diyerek sorumluluktan hemen kurtulamayabilir. Borç devam ediyorsa ve alacaklı kefalete güvenerek kredi vermiş, sözleşme yapmış veya ödeme ilişkisini sürdürmüşse kefilin sorumluluğu da devam edebilir. Bu nedenle kefillikten çıkma ihtimali, sözleşmenin süresine, borcun doğup doğmadığına, alacaklının onayına, borcun kapanıp kapanmadığına ve kefaletin hangi şartlarla verildiğine göre değerlendirilir.
Bazı durumlarda kefaletin sona ermesi mümkün olabilir. Borcun tamamen ödenmesi, alacaklının kefili sorumluluktan açıkça kurtarması, kefalet süresinin dolması, kanunda belirtilen sona erme şartlarının oluşması veya henüz doğmamış bir borç bakımından belirli koşullarda kefaletten dönülmesi bu ihtimaller arasında yer alır. Ancak devam eden bir kredi veya aktif bir borç ilişkisi varken kefilin tek başına başvuru yaparak hemen kefillikten çıkması çoğu zaman mümkün olmayabilir. Bu nedenle kefillikten çıkmak isteyen kişi, öncelikle alacaklı kurumla yazılı iletişim kurmalı, borcun güncel durumunu öğrenmeli ve gerekiyorsa hukuki görüş almalıdır. Sözlü anlaşmalar yerine yazılı belgelerle hareket etmek, ileride sorumluluk tartışması yaşanmaması açısından önemlidir.
Kefilin Maaşına Haciz Gelebilir Mi?
Kefilin maaşına haciz gelmesi mümkündür. Eğer kefil olunan borç ödenmez, alacaklı kefile yönelir ve icra takibi kesinleşirse kefilin maaşı da borcun tahsili için haciz konusu olabilir. Bu durumda işverene maaş haczi yazısı gönderilebilir ve kefilin maaşından belirli oranda kesinti yapılabilir. Maaş haczi, borcun tamamının bir anda maaştan alınması anlamına gelmez; yasal sınırlar içinde düzenli kesinti yapılması şeklinde uygulanır. Ancak bu kesintiler uzun süre devam edebilir ve kefilin aylık bütçesini ciddi şekilde zorlayabilir.
Maaş haczi dışında kefilin banka hesapları, taşınır veya taşınmaz malları da icra sürecinde değerlendirilebilir. Birden fazla haciz bulunması hâlinde kesintiler sıraya alınabilir ve önceki haciz bitmeden sonraki haciz için kesinti başlamayabilir. Bu nedenle kefil olmanın sonuçları yalnızca borçlu ödeme yapmadığında “bir defalık yardım” gibi düşünülmemelidir. Kefil, hukuken borcun tahsil edilebileceği kişilerden biri hâline gelir. Bu yüzden kefalet imzası atmadan önce borçlunun ödeme gücü, borcun tutarı, vade yapısı, sözleşmedeki kefalet türü ve kişinin kendi mali durumu dikkatle değerlendirilmelidir.
