Uluslararası Türk Akademisi, Türk devletlerinde yapay zeka kullanım alışkanlıklarını, toplumsal beklentileri ve dijital dönüşüme hazırlık düzeylerini inceleyen “Türk Barometresi 2026: Türk Devletlerinde Yapay Zeka Temelli Dijital Dönüşüm” başlıklı araştırmasını tamamladı.
Merkezi Kazakistan’ın başkenti Astana’da bulunan kurum tarafından yürütülen araştırmaya, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkiye’den toplam 5 bin 355 kişi ile farklı sektörlerden 151 uzman katıldı.
Her ülkeden 1071 kişinin katıldığı çevrim içi anketin yanı sıra kamu yönetimi, üniversiteler, bilişim, finans ve telekomünikasyon başta olmak üzere farklı sektörlerden uzmanlarla görüşmeler gerçekleştirildi. Araştırmada yapay zekanın toplumsal kabulü, kullanım alışkanlıkları, dijital dönüşüme hazırlık düzeyleri ve geleceğe yönelik beklentiler karşılaştırmalı olarak değerlendirildi.
Yapay zeka kullanımında Türkiye ilk sırada
Araştırmaya göre, katılımcıların yüzde 68’i yapay zeka araçlarını haftada en az bir kez, yüzde 44’ü ise her gün kullanıyor.
Yapay zeka kullanım oranında yüzde 76 ile Türkiye ilk sırada yer alırken Özbekistan yüzde 75 ile ikinci sırada öne çıktı. Bulgular, yapay zekanın gündelik yaşamda giderek daha fazla yer edindiğini ve yeni teknolojilere yönelik toplumsal ilginin yüksek olduğunu gösterdi.
Katılımcılara yapay zeka karşısında hissettikleri duygular da soruldu. Yanıtlarda yüzde 63 ile “merak” ilk sırada yer aldı. Heyecan veya umut duyduğunu belirtenlerin oranı yüzde 10 olurken endişe, şüphe ve korku gibi duyguları dile getirenlerin oranı yüzde 23 olarak kaydedildi.
Yapay zekanın önemine dikkat çekildi, yatırımlar yetersiz bulundu
Araştırmada, yapay zekanın stratejik önemine ilişkin farkındalık ile bu alandaki yatırımların yeterliliğine yönelik değerlendirmeler arasındaki fark dikkati çekti.
Türkiye’deki katılımcıların yüzde 68’i yapay zekayı ülke açısından stratejik öneme sahip bir alan olarak değerlendirirken bu alanda yeterli yatırım yapıldığını düşünenlerin oranı yüzde 17’de kaldı.
İki oran arasındaki 51 puanlık fark, araştırmaya dahil edilen beş ülke arasında kaydedilen en yüksek seviye oldu.
Bu sonuç, yapay zekanın stratejik önemine yönelik farkındalık yüksek olsa da teknoloji geliştirme kapasitesinin güçlendirilmesi, nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi ve yatırımların artırılması gerektiğine işaret etti.
Türkiye’de güvenlik ve gizlilik kaygısı yüzde 54
Araştırmada, yapay zeka kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte veri güvenliği, şeffaflık ve kişisel bilgilerin korunmasına ilişkin endişelerin de öne çıktığı belirlendi.
Katılımcıların yüzde 41’i güvenlik ve gizlilik kaygılarını yapay zeka kullanımının önündeki başlıca engel olarak gösterdi. Türkiye’de ise bu oran yüzde 54’e ulaştı.
Kişisel verilerinin yapay zeka sistemlerinde kullanılmasına hiçbir koşulda izin vermeyeceğini belirtenlerin oranı yüzde 38 oldu. Yapay zekanın insanların yerine karar vermesine ilişkin değerlendirmelerde de ülkeler arasında farklılıklar görüldü.
Kazakistan, araştırmada incelenen yedi karar alanının tamamında en yüksek güven oranına sahip ülke olarak öne çıktı. Katılımcıların yüzde 49’unun yapay zekanın kamu kurumları tarafından denetlenmesi gerektiğini düşünmesi ise güvenilir, şeffaf ve denetlenebilir teknolojilere yönelik beklentileri ortaya koydu.
Türk devletleri arasında ortak yapay zeka projeleri önerildi
Uluslararası Türk Akademisi Başkanı Prof. Dr. Şahin Mustafayev’in proje yöneticiliğinde hazırlanan araştırma, yapay zekanın yalnızca gündelik yaşamı kolaylaştıran bir teknoloji olmadığını; ekonomik kalkınma, eğitim, bilimsel üretim ve uluslararası rekabet gücü açısından da stratejik önem taşıdığını ortaya koydu.
Uzmanlarla gerçekleştirilen görüşmelerde, Türk devletlerinin dijital altyapı ve teknolojik hazırlık bakımından farklı aşamalarda bulunduğu belirlendi. Bununla birlikte ülkelerin nitelikli insan kaynağı, uygulamalı eğitim, veri güvenliği ve kurumsal koordinasyon alanlarında benzer ihtiyaçlar taşıdığı tespit edildi.
Değerlendirmelerde, Türk dillerinin yapay zeka teknolojilerinde daha güçlü temsil edilmesi, ortak dijital veri kaynaklarının geliştirilmesi, nitelikli uzmanların yetiştirilmesi ve bölgesel bilimsel iş birliğinin artırılması önerileri öne çıktı.
