ABD ile İsrail'in saldırıları ve İran'ın misillemeleri ile Basra Körfezi'nde tırmanan gerilim sonrası küresel mal ve enerji ticareti açısından kritik geçiş hattı olan Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinde yaşanan kesinti, enerji ithalatı açısından bu bölgeye yoğun şekilde bağımlı Çin ile Asya'nın önde gelen ekonomileri açısından riskleri beraberinde getirdi.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NIN STRATEJİK ÖNEMİ
İran, Irak, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Kuveyt, Bahreyn, Katar ve Umman'ı dünya pazarlarına bağlayan Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25'inin, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin ve gübre ticaretinin yaklaşık yüzde 30'unun ana güzergahı konumunda bulunuyor.
Dünyanın en büyük ikinci ekonomisi Çin’in ithal ettiği petrolün yaklaşık yüzde 45’i, sıvılaştırılmış doğal gazın yüzde 30’u Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı’ndan geçerek ülkeye ulaşıyor. Orta Doğu petrolünün en büyük alıcısı konumundaki Çin’in, İran'ın ihraç ettiği petrolün yüzde 80’ini satın aldığı tahmin ediliyor.
GEMİ TRAFİĞİ DURMA NOKTASINA GELDİ
İngiltere Deniz Ticareti Örgütü’ne göre, saldırılar öncesinde günde 138 geminin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiği, ABD ve İsrail’in İran’a saldırılarına başladığı 28 Şubat’tan itibaren giderek azalarak durma noktasına geldi.
İran hükümeti ve Devrim Muhafızları, 1 Mart’ta ticari gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişini engelleyeceğini bildirdi. Daha sonra Boğaz’ın kendileriyle savaşan ülkelerinkiler hariç tüm gemilere açık olduğunu duyursa da güvenlik koşullarının belirsizliği nedeniyle gemi trafiği durma noktasına geldi.
ASYA ÜLKELERİ ENERJİDE RİSK ALTINDA
Gemi trafiğindeki aksamalar, enerji ithalatı için bölgeye yoğun bağımlı olan Asya’nın büyük ekonomileri açısından ciddi risk oluşturuyor. Çin, Hindistan, Güney Kore ve Japonya, ithal ettikleri petrol ve doğal gazın büyük bölümünü Körfez ülkelerinden alıyor.
Çin, petrol ithalatının yüzde 45’ini Suudi Arabistan, Irak, BAE ve Kuveyt’ten sağlarken, sıvılaştırılmış doğal gazın yüzde 30’unu BAE ve Katar’dan temin ediyor. Resmi gümrük rakamlarında görünmese de Çin’in, İran'ın ihraç ettiği petrolün yüzde 80'ini satın aldığı tahmin ediliyor.
“PETRO-YUAN ANLAŞMALARI”
İran petrolü yaptırım altında olduğundan Çin, doğrudan satın almaktan kaçınıyor. Bu petrolün büyük bölümü İran bayraklı gemilerle Malezya açıklarında başka gemilere aktarılarak Çin’e ulaştırılıyor. İhraç edilen petrol, çoğunlukla Çin’in kuzeyindeki Şandong eyaletinde “çaydanlık rafineleri” adı verilen, kamuya ait olmayan küçük rafinelerde işleniyor. Çin, petrolü “petro-yuan anlaşmaları” ile, yuan cinsinden değer karşılığında İran’a imalat ürünleri satarak satın alıyor.
GÜVENLİ KORİDOR VE TANKER GEÇİŞLERİ
Tahran yönetimi, 13 Mart’ta dost ülkelerin gemilerinin geçişini sağlamak üzere Hürmüz Boğazı'nda “güvenli koridor” oluşturacağını duyurdu. Larak ve Keşm adaları arasındaki koridorda gemi geçişleri denetimli şekilde yapılıyor.
Ancak Çinli gemiciler, geçiş koşullarında belirsizlik ve İranlı yetkililer ile Devrim Muhafızları arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle uzun süre koridoru kullanmakta isteksiz davrandı. 23 Mart’ta Larak-Keşm Koridoru’nu ilk kez bir Çin gemisi kullandı. Aynı gün, 45 bin tonluk bir Çin petrol tankeri, Hindistan bayraklı 2 LPG tankeri ile birlikte geçiş yaptı.
DİPLOMASİ SÜRDÜRÜLÜYOR
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, 23 Mart’ta Çinli mevkidaşı Vang Yi ile telefon görüşmesinde, Hürmüz Boğazı'nın savaşanlar dışındaki ülkelerin gemilerinin geçişine açık olduğu mesajını yineledi.
Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinde kesintiler yaşanmakla birlikte enerji akışının devamını sağlamak üzere diyaloğun ve müzakerelerin sürdüğü belirtiliyor. Bununla birlikte aksamalar nedeniyle enerji arzındaki açığın kısa sürede giderilebileceği öngörülmüyor.
