Çocukların dijital dünyada karşılaştığı siber zorbalık, ailelerin farkındalığını gerektiren önemli bir sorun olarak öne çıkıyor. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafından hazırlanan “Zorbalık Davranışlarını Tanıma Ebeveyn Rehberi”, ailelerin çocuklarındaki alarm veren davranışları erken dönemde fark etmesini ve doğru müdahaleyi yapmasını amaçlıyor. Rehber, empati odaklı yaklaşımlar ve sorumluluk bilinci ile çocukların güvenli bir dijital ortamda büyümesine katkı sunmayı hedefliyor.
RTÜK ve ortaklarından siber zorbalığa karşı rehber
Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Batman Üniversitesi ve Selçuk Üniversitesi iş birliğiyle yürütülen “Siber Zorbalığa Karşı Dayanıklılık ve Empati Odaklı Yaklaşım” projesi kapsamında “Zorbalık Davranışlarını Tanıma Ebeveyn Rehberi” hazırlandı.
Rehber, özellikle dijital ortamlarda ortaya çıkan zorbalık davranışlarının erken belirtilerinin aileler tarafından fark edilmesini ve zamanında müdahale edilmesini amaçlıyor.
Alarm veren davranışlar nelerdir?
Rehbere göre, siber zorbalık çoğunlukla kırıcı ve aşağılayıcı dil kullanımı ile kendini gösteriyor. Başkalarını küçümseme, alay etme, emredici üslup ya da lakap takma gibi tutumlar, karşı tarafta incinme ve dışlanmışlık hissine yol açabiliyor.
Empati kurmakta zorlanma ve davranışı normalleştirme
“Hak etti”, “Şakaydı” veya “Herkes yapıyor” gibi ifadeler, davranışın meşrulaştırılması ve sonuçlarının fark edilmemesi ile ilişkilendiriliyor.
Savunmasız kişilere yönelik hedef alma
Onay görme isteği, kontrol duygusu kazanma veya özgüven eksikliğini telafi etme arzusundan kaynaklanabiliyor.
Öfke ve sorumluluktan kaçınma
Hakaret ve tehdit yoluyla öfkenin ifade edilmesi, uyarıları dikkate almama ve sorumluluk almaktan kaçınma, zorbalığın risk göstergeleri arasında.
Yaptırım uygulandığında pişmanlık yerine öfke ile tepki verilmesi, davranışın tekrarlanma riskini artırabiliyor.
Dijital ortama özgü riskler
Dijital platformlarda görülen zorbalık işaretleri şunları içeriyor:
Cihazları gizleme ve sahte hesap kullanma
Başkalarına ait içerikler üzerinden alay etme ve küçük düşürme
Tehlikeli sosyal medya akımlarını eleştirmeden taklit etme
Rehber, bu göstergelerin tek başına kesin bir zorbalık kanıtı olmadığını, ancak bir veya birkaçının birlikte görülmesinin yakından takip edilmesi gerektiğini vurguluyor.
Ebeveynler ne yapmalı?
Rehbere göre ailelerin önceliği çocuğu yargılamadan dinlemek olmalı. Çocuğun duygu ve düşüncelerinin dikkate alındığını hissetmesi, yaşadıklarını veya yaşattıklarını gizleme ihtiyacını azaltıyor.
Yargılayıcı sorular yerine anlama odaklı yaklaşım benimseyin.
Empati geliştirin: Empati becerisi zorbalık davranışlarını önlemede temel.
Rol model olun: Dijital ortamda kullanılan dilin etkili ve incitici olabileceğini öğretin.
Ekran süresini yaşa uygun belirleyin ve ebeveyn denetim araçlarını kullanın.
Çocuğun zorbalık davranışı tespit edildiğinde, tutarlı ve orantılı yaptırımlar uygulanmalı; amaç ceza değil sorumluluk kazandırmak olmalı.
Ayrıca, okul ile iş birliği, ekran dışı sosyal alanların desteklenmesi ve dijital güvenlik bilinci kazandırılması sürecin sağlıklı yürütülmesine yardımcı oluyor.
Erken farkındalık ve güven temelli iletişim kritik
Rehber, “Benim çocuğum yapmaz” yaklaşımının sorunun derinleşmesine yol açabileceğine dikkat çekiyor. Erken farkındalık ve güven temelli iletişim, dijital ortamlarda zorbalık davranışlarının önlenmesinde belirleyici rol oynuyor.
Empati, sorumluluk bilinci ve rehberlik odaklı ebeveyn tutumu, hem çocukların sağlıklı gelişimine hem de daha güvenli bir dijital ortamın oluşmasına katkı sağlıyor.
