Yapay zekâ ve Türkiye'nin istihdam yapısı
TÜİK'in Ağustos 2026’da yayımladığı yıllık millî gelir hesabına göre Türkiye'de üretilen katma değerin yüzde 36,6'sı emeğe işçiliğe gidiyor. SGK'nın 2025’te meclise sunduğu veriye göre 17 milyon sigortalı ücretlinin 6,8 milyonu asgari ücretten prim ödüyor. Yapay zekânın insan emeğinin yerini alacağı konuşulurken bizim başlangıç noktamız bu iki rakam olsun.
Stanford Üniversitesi, Amerika'nın büyük bordro şirketi ADP’nin verileriyle mesleklerdeki istihdamı izlemiş. Ağustos 2026’da güncellenen sonuçlara göre yapay zekâya en açık mesleklerde çalışan 22-25 yaş grubunun istihdamı, aynı yaştaki ama daha az açık mesleklerdeki akranlarının yüzde 19 altında. Deneyimli çalışanlarda böyle bir fark yok. Yani deneyimli çalışanlar işlerinde çalışmaya devam ederken, deneyimsizler işe giremiyorlar.
Amerikalı şirketler 2026'nın ilk sekiz ayında 116 bin işten çıkarmayı yapay zekâ ile gerekçelendirdi. Bu, açıklanan tüm işten çıkarmaların yüzde 22'si. 2025'in tamamında aynı oran yüzde 5'ti. Yani yapay zeka işten çıkarmalar için olağan sebep olarak daha da çok sunuluyor.
Türkiye'de henüz böyle bir ayrışma ölçülmese de olmadığı anlamına gelmiyor. Türkiye’de istihdamın yüzde 59'u hizmetler sektörlerinde. Çağrı merkezlerinde 175 binden fazla kişi çalışıyor, yüzde 69'u kadın.
ILO'nun geçen yıl yayımladığı maruziyet endeksine göre dünyada her dört işten birinin üretken yapay zekâya açık. Genç işsizliği Eylül 2026 için yüzde 14,8 iken “ne eğitimde ne istihdamda” olan gençlerin oranı yüzde 23,3. Bu tabloya yapay zekâ kaynaklı bir işe alım daralması eklenirse sonuç ilk önce gençlerde görülecek.
Yapay zeka stratejisi içinde devletimiz bu konuyu da ele aldı. Ağustos'ta yürürlüğe giren Yapay Zekâ Eylem Planı’na "yapay zekâ ve otomasyonun doğrudan ikame etkisi yaratması beklenen meslek grupları" için Mesleki Yeniden Yönlendirme Programı oluşturulacak. İlk 12 ayda ikame etkisi haritası yayımlanacak, plan dönemi sonuna kadar 1 milyon çalışan değerlendirmeden geçecek. Yönelim doğru olsa da, ölçüm süresi çok uzun.
17 milyon sigortalının hangi meslekte, hangi yaşta, hangi ücretle çalıştığı SGK'ya her ay giriliyor. Yapay zekâya açık mesleklerde 22-25 yaş işe alımı düşüyor mu, bunu aylık izlemek ve hangi mesleğin alarm verdiğini İŞKUR'a bildirmek bugünkü veriyle mümkün. Haritayı yılda bir yerine ay ay güncellemek gerekiyor.
Ayrıca, deneyim zincirini korumak da gerekiyor. Mühendis, hukukçu ya da muhasebeci ilk yıllarında basit işleri yaparak kurumu öğrenir. Ama şimdi bu basit işleri yazılımlar yapmaya başlayınca beş yıl sonranın deneyimli çalışanı yetişemez. Savunma sanayiinde bunu yaşayarak öğrendik, yetişmiş mühendis ancak gerçek projede yetişiyor. Yapay zekâya açık mesleklerde ilk işine giren gencin sigorta primini devletin bir süre üstlenmesi ve kamu ihalelerinde, büyük teknoloji projelerinde genç mühendis istihdamını, çalışan oranlarında yeni mezun istihdamını şart koşmak bu zinciri korumak için bazı adımlar olabilir.
Yapay zekânın getirisinin kime gideceği sorusu %51’lerde emek bazlı iş gücüne ödeme oranı bulunan Amerika'da bizden önce sorulsa da cevabı bizde daha ağır olabilir. Çünkü Türkiye’de yüzde 36,6 iken inmeye başlayacak.
Yapay zekanın getireceği verimlilik kazançları ücretlere ve yeni istihdama nasıl yansır? Sonraki yazıda yapay zekanın kazancının nasıl paylaşılacağını biraz daha derinleştirerek ele alacağım.