Astana’dan Ankara’ya TDT’nin son bir yılında teknoloji

YAYINLAMA:
Astana’dan Ankara’ya TDT’nin son bir yılında teknoloji

13. Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi 30 Ekim'de Ankara'da yapıldı. 2026-2027 döneminin başkanı da Türkiye oldu. Bir sonraki zirve 2027'de Özbekistan'da toplanacak. Dolayısıyla Türkiye bir yıl boyunca teşkilatın gündemini belirleyecek konumda. 

Zirvede 163 maddelik Ankara Bildirisi de imzalandı. Zirvenin teması “Dilde, fikirde, işte birlik” idi. Ankara Bildirisi’ni  2023'teki Astana Bildirisi ile karşılaştırınca "işte birlik" tarafında üç yılda nereden nereye gelindiği de görülüyor.

Astana bildirisindeki üye ülkelerin ortak bir küp uydu projesi başlatmaları olarak geçen hedefin sonucunda 12U sınıfı TDT-SAT'ın üretiminin tamamlandığı Ankara Bildirisi’nde kayda geçti ve fırlatma işlemlerinin hızlandırılması istendi. 

Astana'da Dijital Ekonomi Ortaklık Anlaşması'nın bir an önce sonuçlandırılması isteniyordu. Anlaşma 2024'te Bişkek'te imzalandı, Türkiye onay kanununu bu yıl Haziran'da Resmî Gazete'de yayımladı. Kalan iki üye ülkenin onayından sonra tam devreye girmiş olacak.

Astana'da ortak alfabe için bir komisyon kurulduğu ifade edilmişti. Komisyon Eylül 2024'te 34 harfli alfabe önerisinde uzlaştı. Artık Ankara metni ise bu alfabenin yaygınlaştırılmasından bahsediyor.

Astana 2023 metninde kısaca bir teknopark kurulması ile ilgili maddede “siber” geçerken, Ekim 2025'te Gebele Zirvesi'nde Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev'in Siber Güvenlik Konseyi önerisiyle gündeme hızlı bir şekilde girmişti. Mayıs 2026'daki Türkistan gayriresmî zirvesinde ise Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev “Dijital Türk Koridoru ve Siber Güvenlik İttifakı” konseptinden bahsetmiş, zirvede "Dijital Türk Dünyası" vizyonu açıklanmış ve bakanlıklara Siber Güvenlik Konseyi ile Dijital İnovasyon Merkezi'ni hayata geçirme talimatı verilmişti.

Ankara Bildirisi'nde ise konsey için istişarelerin, siber iş birliği mutabakat zaptı için de imza sürecinin hızlandırılması isteniyor. Türkistan'da hayata geçirilmesi istenen konular 5 ay sonra istişare aşamasına dönmüş görünüyor. Dönem başkanı olarak Türkiye’ye düşen de işte bu konuları sonuca ulaştırmak olacak. 

Siber Güvenlik Konseyi 2027 Özbekistan Zirvesi'nden önce kurulabilir ve mutabakat zaptı imzalanabilir. Türkiye bu alanda hem kurumsal altyapısı hem de ürün-bilgi birikimi olan ülke. Yeni kurulan Siber Güvenlik Başkanlığımız konseyin sekretaryasına ev sahipliği yapmayı teklif edebilir. Böylece Türk dünyasının siber iş birliği Ankara'dan koordine edilmiş olur.

Öte yandan uzay alanı da çok önemli. TDT-SAT uydusunu Kazakistan'ın Ghalam şirketi üretiyor, projede Türkiye ve Özbekistan da yer alıyor. Türkiye'nin bu projedeki payı yer istasyonu, uydu verisinin işlenmesi ve bir sonraki uydunun faydalı yükü olabilir. Roketsan'ın Şimşek roketleri olgunlaştığında ikinci TDT uydusunu Türk roketiyle fırlatmak da hedeflenmeli. Bununla beraber uydu üzerinden verilecek katma değerli hizmetlerin de Türksat tarafından tüm dünyada sunulması hedeflenebilir. Böylece Türk dünyası kendi roketiyle kendi uydusunu fırlatıp kendi iş modeli ile uydu servislerini sunabilir, böylece de uzayda iş birliği sembolik olmaktan çıkmış olur.

Bildiride “savunma sanayii koleji” konusunda kurulma imkânının araştırılmasından söz ediyor. Türkiye son 12 ayda 11 milyar doları aşan ihracatıyla Türk dünyasının açık ara en büyük savunma üreticisi. Kolejin Savunma Sanayii Başkanlığı ve savunma şirketlerimizle birlikte Türkiye'de kurulması bundan önce Türkiye’nin uyguladığı yetiştirme misyonuna da uygun şekilde hem kardeş ülkelerin insan kaynağını yetiştirir hem de şirketlerimize Türk dünyasında kalıcı bir pazar hazırlar. 

Yapay zekâ tarafında ise Cumhurbaşkanımız Ankara'da Oğuz, Kıpçak ve Karluk dil gruplarını kapsayan bir Türk dilleri büyük dil modeli için bütün üyelerden katkı istedi. Bildiride bu konuda "Dijital Türk Dünyası" konsept taslağının sonuçlandırılması dışında somut bir adım göremedim. Türkiye'nin Yapay Zekâ Eylem Planı zaten TDT üyeleriyle ortak veri merkezi ve paylaşımlı hesaplama kapasitesi öngörmüştü. TDT üyelerine açık bir GPU havuzu kurmak ve Türk dillerinde ortak bir veri seti oluşturmak bu modelin ilk somut adımı olabilir. Dilde birliğin bugünkü karşılığı belki de ortak alfabe kadar bu ortak model olacak.

2027'de Özbekistan'da imzalanacak bildiride bu başlıkların kaçının istişare aşamasından çıkıp sonuca ulaştığını göreceğiz. Bu dönemde Türkiye’nin gücü ile hızlı bir ilerleme sağlanacağına inanıyorum.

Yorumlar
Yorumlar yükleniyor...
Daha fazla yorum yükle...