Küresel platformlarda kimlik kontrolü

1 Kasım'dan itibaren Türkiye'de yeni bir sosyal medya hesabı açan herkes yaşını doğrulamak zorunda olacak. Düzenlemenin dayanağı ise Meclis'ten Nisan ayında geçen 7578 sayılı Kanun. Uygulama yönetmeliği ise 10 Ekim'de Resmî Gazete'de yayımlandı. 15 yaşını doldurmamış çocuklara artık sosyal ağ hizmeti verilmeyecek. Daha önceden açılmış olan hesaplar için ise 31 Mart 2027'ye kadar süre var.

Peki, yaş doğrulaması nasıl yapılacak?

E-Devlet'e girişinizde sistem bir doğrulama kodu üretecek ve platform yalnızca bu kodu görecek. Kodun içinde isim, kimlik numarası ya da doğum tarihi olmadığından kullanıcının 15 ve 18 yaşını geçip geçmediği bilgisi dışında bir kişisel veri de sızmamış oluyor. Platformlar da bu veriye göre de kanunun gereğini yapacaklar.

Bu yöntem oldukça önemli. Yaş doğrulama tartışmalarında dünyanın takıldığı yer burasıydı. Yaşı kanıtlamak için kimlik fotoğrafı ya da yüz taraması isteyen ülkelerde mahremiyet sorunu oluşuyordu. 2008'den beri adım adım kurduğumuz e-Devlet altyapısı bu sorunu baştan çözmüş görünüyor.

15 yaşın altında sosyal medya kullanımı mümkün olmazken, 15 ile 18 yaş arasındaki çocuklar için de ayrı bir hizmet biçimi getiriliyor. Bu yaştaki bir çocuğun hesabı herkese açık olamayacak, ona yalnızca takip ettiği kişiler mesaj gönderebilecek, canlı yayın açamayacak, içerikler kaydırdıkça akan sonsuz liste hâlinde sunulamayacak. Rehberden arkadaş eşleştirmesi ve başkalarına takip önerisi de yapılamayacak, kişisel verisi reklam için profillenemeyecek. Anne baba ise çocuğun harcamasını, kullanım süresini ve hesap ayarlarını yönetebilecek.

Peki platform uymazsa ne olacak? Kanun bunu da kademeli düzenlemiş. Önce idari para cezası var. Ceza tebliğinden sonra 30 gün içinde düzeltme yapılmazsa Türkiye'deki şirketlerin o platforma reklam vermesi yasaklanıyor. Üç ay daha geçerse mahkeme kararıyla bant genişliği önce yüzde 50, sonra yüzde 90 daraltılabiliyor. Bu şirketlerin Türkiye'deki gelirinin büyük bölümü reklam olduğu için reklam yasağı aslında en etkili aşama.

Benzer bir uygulamayı Avustralya geçen Aralık başlattı, orada sınır 16 yaş. Hükümetin açıkladığı rakama göre ilk günlerde 4,7 milyon hesap kapatıldı ya da kısıtlandı. Ancak düzenleyici kurumun Mart ayında yayımladığı rapor, çocukların önemli bir kısmının yeni hesap açtığını ya da yaş kontrolünü bir şekilde aştığını da gösteriyor. Beş platform uyarı almış. Yani kuralı koymak yetmiyor, uygulanışını da takip etmek gerekiyor.

Bizim burada bir avantajımız var. Avustralya'nın elinde herkesin zaten kullandığı bir kimlik altyapısı yoktu, bizim var. O hâlde bu doğrulama kodunu sadece sosyal medyayla sınırlı tutmayabiliriz.

Aynı kod oyun platformlarında yaş sınıfına göre oyun sunmak için, bahis sitelerine girişte, yaş sınırlı ürün satan e-ticaret sitelerinde kullanılabilir. Zaten aynı kanun oyun platformları için de yükümlülük getirdi; derecelendirilmemiş oyun sunulamayacak, yurt dışındaki platform Türkiye'de temsilci bulunduracak, ücretli işlemler ebeveyn onayına bağlanacak. Bence asıl zor uygulama burada olacak, çünkü oyun hesapları çoğu zaman yurt dışı mağazalar üzerinden açılıyor. Bu yükümlülüklerin teknik altyapısı da aynı kod olabilir.

Siber Güvenlik Başkanlığı hangi platformun kaç hesabı doğruladığını, kaçını kapattığını ve itirazların nasıl sonuçlandığını düzenli olarak açıklarsa benzeri mesela Avustralya'daki gibi sistemin işlediği vatandaş tarafından görülebilir.

Son olarak, kişisel veri vermeden yaş kanıtlayan bu yöntem belirttiğim üzere dünyada henüz yaygın değil. e-Devlet üzerinden çalışan bu çözümü teknik bir standart hâline getirip belgelersek, önce Türk dünyasına sonra başka ülkelere sunabileceğimiz bir kamu yazılımına dönüşebilir.