Toksik ebeveynlik nedir
Bazen bir kelime dolaşıma girer ve insan durup düşünür: “Ben de mi bunu yapıyorum?”
Toksik ebeveynlik tam olarak böyle bir kavram. Sert duruyor ama anlatmak istediği şey çok tanıdık, çok gündelik ve çoğu zaman fark edilmeden yapılan davranışlar.
TOKSİK EBEVEYNLİK TAM OLARAK NE DEMEK?
Toksik ebeveynlik; anne ya da babanın, kötü niyet taşımadan ama sürekli şekilde çocuğun duygularını bastıran, küçümseyen ya da görmezden gelen bir tutum içinde olmasıdır. Yani mesele bağırmak, kızmak ya da kural koymak değil. Mesele, çocuğun hissettiklerinin uzun süre yok sayılmasıdır.
Çoğu ebeveyn “Ben onun iyiliğini istiyorum” diye düşünür. Aslında niyet gerçekten budur. Ancak niyetle etki her zaman aynı olmaz. İyi niyetle söylenen bazı sözler, çocuğun içinde ağır bir yük bırakabilir.
BİR ÇOCUK NE ZAMAN ZARAR GÖRÜR?
Bir çocuk sürekli olarak şunları duyuyorsa ya da hissediyorsa, işte orada bir sorun başlar:
“Abartıyorsun.”
“Bunda ağlayacak ne var?”
“Bak başkaları neler başarıyor.”
“Ben senin yaşındayken…”
Bu cümleler ilk bakışta çok tanıdık, hatta “normal” gelir. Ama çocuk için anlamı şudur: “Duygularım doğru değil” ya da “Olduğum hal yeterli değil.”
İşte toksik etki tam olarak burada oluşur. Bir anda değil, yavaş yavaş.
HER KURAL KOYAN EBEVEYN TOKSİK Mİ?
Hayır. Bu çok önemli.
Sınır koymak, hayır demek, disiplinli olmak toksik ebeveynlik değildir. Çocuk sınıra ihtiyaç duyar. Güvende hissetmek için kurallara da.
Toksik olan;
Sevgiyi şartlı vermek
Başarıyı değer ölçüsü haline getirmek
Çocuğun duygusuyla alay etmek
Sürekli eleştirmek ama hiç takdir etmemek
“Ben senin için yaptım” diyerek suçluluk yüklemek
Bunlar tekrar ettikçe, çocuk kendi sesini kısmayı öğrenir.
TOKSİK EBEVEYN TUTUMLARI BÜYÜYÜNCE NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Bu çocuklar büyüdüğünde genelde dışarıdan “çok uyumlu” görünür. Kimseyi kırmak istemezler. Hayır demekte zorlanırlar. Hata yaptıklarında kendilerini acımasızca eleştirirler.
İçlerinden geçen cümleler çoğu zaman aynıdır:
“Yetemiyorum.”
“Bir şeyleri yanlış yapıyorum.”
“Sevilmek için çabalamalıyım.”
Bu bir karakter meselesi değil, öğrenilmiş bir histir.
FARK ETMEK SUÇLULUK DEĞİL, CESARETTİR
Toksik ebeveynlik fark edildiğinde insanın içi burkulur. “Ben de mi böyle davrandım?” sorusu gelir. Ama bu soru kötü bir şey değildir. Tam tersine, değişimin başladığı yerdir.
Kimse mükemmel anne ya da baba değildir. Hepimiz gördüğümüz, öğrendiğimiz şekilde davranırız. Önemli olan, fark edip durabilmek ve başka clar denemeye cesaret edebilmektir.
DAHA SAĞLIKLI BİR YOL VAR MI?
Var.
Çocuğun duygusunu düzeltmeye çalışmadan önce dinlemek…
Onu biriyle kıyaslamadan olduğu haliyle görmek…
Hata yaptığında “neden böyle yaptın”dan önce “ne hissettin” diye sormak…
Bunlar küçük gibi görünen ama çocuğun iç dünyasında çok büyük yer kaplayan adımlardır.
Toksik ebeveynlik bir damga değil, fark edilmesi gereken bir alışkanlıktır. Fark edildiğinde ise hem ebeveyn hem çocuk için daha hafif, daha güvenli ve daha gerçek bir ilişki mümkün olur.
