Mesele sayı mı, sistem mi?
27-28 Mart 2026 tarihlerinde Afyonkarahisar’da düzenlenen FarmMeet Küçükbaş Zirvesi, aslında sadece bir toplantı değil… Sektörün bugününü ve yarınını şekillendirecek önemli bir buluşmasıydı.
Bu zirvede iki gün boyunca; küçükbaş hayvancılığın geleceğinden başlayarak, koyun ve keçi yetiştiriciliğinin stratejik önemine, örgütlenmenin gücünden sürü yönetimine, doğum yönetiminden koruyucu hekimliğe, beslemeden hayvan refahına kadar birçok kritik başlıklar ele alındı. Aynı zamanda üreticimizin en çok hissettiği konular olan; maliyet yönetimi ve ürünün pazarlanması gibi başlıkları da detaylı şekilde değerlendirme fırsatı oldu.
Zirvenin ikinci gününde ise daha teknik ve geleceğe dönük konular ön plandaydı. Üreme yönetimi, ıslah ve melezleme, sürüde verim artışı, doğru ırk seçimi, kayıt tutma ve sürü takibi gibi sürdürülebilir üretimin temel unsurları konuşuldu.
Bu yönüyle baktığımızda FarmMeet; sadece akademik bilginin paylaşıldığı bir platform değil, aynı zamanda sahaya dokunan, üreticiye yol gösteren ve çözüm üreten bir zirve olma özelliği taşıyor.
Zirvede kıymetli akademisyenlerimiz, sektör temsilcilerimiz, kamu yöneticilerimiz ve en önemlisi üreticilerimiz vardı. İşte bu çeşitlilik, aslında bu zirvenin en büyük gücüdür. Çünkü biliyoruz ki; tarım ve hayvancılıkta başarı, tek bir aklın değil, ortak aklın eseridir.
FarmMeet-Türkiye’nin Küçükbaş Zirvesi, uzun süredir sahada konuşulan ancak bir türlü sistematik bir çerçeveye oturtulamayan gerçeği net biçimde ortaya koydu: Küçükbaş hayvancılıkta mesele sadece üretmek değil; doğru üretmek, doğru yönetmek ve en önemlisi doğru pazarlamaktır.
Zirve sonunda yayımlanan sonuç bildirgesi, aslında sektör için bir “yol haritası” olmanın ötesinde, adeta bir kalkınma manifestosu niteliği taşıyor. Çünkü küçükbaş hayvancılık, Türkiye açısından yalnızca bir tarımsal faaliyet değil; gıda arz güvenliğinin, kırsal kalkınmanın ve ekolojik dengenin çelik çekirdeğidir. Ancak bu çekirdeği büyütmek için artık geleneksel alışkanlıklarla yol almamız mümkün değildir.
Öncelikle en temel meselelerden biri örgütlenme ve sistem eksikliğidir. Üretici birlikleri güçlü değilse, kayıt sistemi yoksa ve veri üretilmiyorsa ne ıslah sağlıklı yapılabilir ne de pazarlama doğru kurulabilir. Bugün hâlâ birçok işletmede “göz kararı” yönetim anlayışı hâkim. Oysa yeni dönem; veri temelli üretimin, dijital sürü yönetiminin ve planlı işletmeciliğin dönemidir.
Zirvede en kritik başlıklardan biri ise şüphesiz ıslah ve genetik yönetimi oldu. Açıkça ifade edelim: Islah, kısa vadeli kazanç beklentisiyle yapılacak bir iş değildir. Sabır ister disiplin ister bilim ister. Kayıt olmadan, veri olmadan yapılan her müdahale, geleceğe bırakılan bir sorundur.
Özellikle melezleme konusundaki hatalar, bugün sahada verim kayıplarının en önemli nedenlerinden biri haline gelmiştir. “Melez azmanı” hayvanların damızlıkta kullanılması, sadece bir teknik hata değil, aynı zamanda genetik geleceğimizi riske atmaktır. Heterozis etkisinin yanlış yönetimi, uzun vadede genetik çöküşe kadar gidebilir.
Bu noktada altını kalın çizgilerle çizmek gerekiyor: Yerli genetik kaynaklar bizim namusumuzdur. Korunması da geliştirilmesi de millî bir sorumluluktur.
Besleme ve mera yönetimi ise işin bel kemiğidir. Kaliteli kaba yem üretimi olmadan sürdürülebilir hayvancılıktan söz etmek mümkün değildir. Meraların ıslah edilmesi, planlı kullanılması ve hatta orman içi ve kenarı alanların kontrollü şekilde üretime açılması hem maliyetleri düşürecek hem de ekosistemi koruyacaktır.
Yıllarca küçükbaş hayvanlar “orman düşmanı” gibi gösterildi. Oysa bugün bilimsel veriler bize şunu söylüyor: Kontrollü otlatma, yangın riskini azaltan ve doğayı diri tutan bir unsurdur. İklim değişikliğiyle mücadele ettiğimiz bu dönemde küçükbaş hayvancılık, aynı zamanda çevresel bir sigortadır.
Bir diğer kritik başlık ise hayvan refahı ve sağlık yönetimidir. Artık biliyoruz ki refah olmayan yerde verim olmaz. Hastalıkla mücadele eden değil, hastalığı önleyen bir sistem kurmak zorundayız. Biyogüvenlik, hijyen ve koruyucu hekimlik artık bir tercih değil, zorunluluktur.
Ancak tüm bu teknik başlıkların ötesinde asıl kırılma noktası şudur: Üretiyoruz ama değerinde satabiliyor muyuz?
Zirvede en çok dikkat çeken konulardan biri de pazarlama ve markalaşma oldu. Küçükbaş etine yönelik algı, yapağı ve süt ürünlerinin değer bulamaması, üreticinin en büyük sorunlarından biridir. Oysa doğru markalaşma ve etkili iletişimle bu ürünler ciddi bir katma değere dönüşebilir.
Bugün hâlâ küçükbaş hayvancılığı sadece maliyet üzerinden tartışıyoruz. Yem pahalı, işçilik pahalı, veteriner hizmetleri pahalı, çoban pahalı… Evet, doğru. Ama ürününüzü doğru pazarlayamıyorsanız, maliyeti düşürseniz bile kazanç sağlayamazsınız.
Asıl mesele maliyet değil, değer yönetimidir.
Bir diğer önemli başlık da üreticinin karşı karşıya olduğu bürokratik yüklerdir. Destek, hibe ve kredi süreçlerindeki zorluklar özellikle genç ve kadın üreticilerin sektöre girişini zorlaştırmaktadır. Oysa Türk tarımının geleceği; üreticinin toprağa ve sürüye yeniden bağlanmasında yatmaktadır. Bunun yolu ise sade, erişilebilir ve üretici dostu politikalarla mümkündür.
Zirvenin ortaya koyduğu en net mesajlardan biri de şudur: İthalat değil, yerli üretim şarttır. Kendi coğrafyamıza uyumlu ırklarla, kendi meralarımızda yaptığımız üretim; sadece ekonomik bir faaliyet değil, aynı zamanda stratejik bir bağımsızlık meselesidir.
Son söz: Afyon’da ortaya konan bu yol haritası, raflarda kalmamalı; sahayla tam anlamıyla entegre edilmelidir.
Eğer; veri temelli üretimi kurar, bilimsel ıslahı esas alır, örgütlü yapıyı güçlendirir, pazarlama aklını geliştirirsek, küçükbaş hayvancılık Türkiye’nin en güçlü kalkınma araçlarından biri haline gelir. Aksi halde aynı sorunları konuşmaya, aynı kısır döngüde dönmeye devam ederiz.
Unutmayalım: Mesele koyun sayısını artırmak değil, sistemi doğru kurmaktır.
Kalın sağlıcakla…
