COP31’in gerçek sınavı tarlada

Dünya diplomasisinin kalbi günlerdir Antalya’da, 1,1 milyon metrekarelik devasa EXPO alanında atıyor. Birleşmiş Milletler 31. Taraflar Konferansı (COP31), 9-20 Kasım 2026 tarihleri arasında Türkiye’nin ev sahipliğinde başladı. 

Antalya’da dünya iklimi konuşuyor. Mavi Bölge’de ülkeler masaya oturuyor, Yeşil Bölge’de çözüm önerileri sergileniyor. Kürsülerden “uygulama” çağrıları yükseliyor. Peki bu büyük buluşmanın sonunda Anadolu’daki çiftçinin hayatında ne değişecek?

COP31’in gerçek sınavı budur.

Çünkü iklim krizi, konferans salonlarında başlayan soyut bir tartışma değil. Yağışın zamanında düşmemesi, su kaynaklarının azalması, tarlada verimin gerilemesi, hayvanların sıcaktan etkilenmesi ve üretim maliyetlerinin yükselmesi demektir. Tarladaki kayıp, pazara ve mutfağa uzanır. Çiftçinin yaşadığı sorun, bir süre sonra tüketicinin gıda fiyatı olarak karşısına çıkar.

Bu nedenle iklim zirvesinin merkezinde çevre mi, tarım mı, iklim mi olmalı sorusuna verilecek yanıt, bu başlıkları birbirinden ayırmak değildir. Çerçeveyi iklim krizi kurar; çevre ve tarım ise etkilerin görüldüğü, çözümün uygulanacağı temel alanlardır. Tarım; suyu, toprağı, biyolojik çeşitliliği, gıda güvenliğini ve kırsal hayatı aynı zeminde buluşturur. Tarımı iklim politikasının kıyısında bırakan bir yaklaşım, krizin sofraya nasıl ulaştığını gözden kaçırır.

COP31’in ilk üç günü de bu bağı açıkça gösterdi. İlk gün gıda, tarım ve sağlık; ikinci gün enerji ve ulaşım, üçüncü gün sıfır atık başlıkları öne çıktı. Enerji maliyetleri sulama pompasından seraya, gübre üretiminden ürünün taşınmasına kadar üretimin her aşamasını etkiliyor. Su kıtlığı gıda arzını, aşırı sıcaklar çiftçinin sağlığını ve ürün verimini tehdit ediyor. Üretimden sofraya uzanan zincirdeki kayıp ve israf da hem emeği hem doğal kaynakları boşa çıkarıyor.

Bu başlıkların her biri tarımın meselesidir. Elektrik faturası çiftçinin maliyetidir. Ulaşım, ürünün pazara hangi bedelle varacağını belirler. Sıfır atık, hasat edilmiş ürünün çöpe gitmemesi; tarımsal artıkların yeniden değerlendirilmesi demektir. İklim politikası bu bağlantıları görmüyorsa, çiftçinin sahadaki gerçekliğine henüz ulaşmamış demektir.

Antalya’daki zirvenin siyasi yönü de dikkatle izlenmeli. COP31’e Türkiye ev sahipliği yapıyor; Dönem Başkanı olarak Murat Kurum görev yapıyor. Müzakerelerin başkanlığını ise Türkiye ile varılan görev paylaşımı kapsamında Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen yürütüyor. Resmî düzenlemeye göre Türkiye ev sahipliği ve COP Başkanlığının yanı sıra Eylem Gündemi’nden sorumlu; Avustralya müzakereleri yönetiyor ve müzakere sürecinde kendisine özel yetki tanınıyor.

Bu tablo, Türkiye’nin rolünü küçültmez; fakat görevlerin birbirinden farklı olduğunu gösterir. Antalya’da salonları ve zirveyi Türkiye ağırlıyor, COP Başkanlığını Türkiye yürütüyor; karar metinlerinin müzakere sürecine ise Avustralya liderlik ediyor. Dolayısıyla başarıyı yalnızca ev sahipliğiyle, protokol görüntüleriyle ya da katılımcı sayısıyla ölçemeyiz. Türkiye’nin asıl siyasi başarısı, ev sahipliğini tarım, su ve gıda güvenliği başlıklarında güçlü bir gündem kurmak ve bu gündemi somut sonuçlara taşımak için kullanabilmesidir.

COP31’in “uygulama COP’u” olacağı söyleniyor. Bu iddia önemlidir; çünkü dünyada hedef ve taahhüt eksikliğinden çok, verilen sözlerin sahada karşılık bulmaması sorunu yaşanıyor. Ancak uygulama, yalnızca güçlü bir sloganla gerçekleşmez. Hangi yatırımın hangi kaynakla, hangi takvimde yapılacağı; finansmanın hangi üreticiye ve nasıl ulaşacağı açıklanmalıdır. Kuraklıkla mücadele, su verimliliği, toprak sağlığı, tarım sigortası ve kırsal kalkınma hedefleri ölçülebilir olmalıdır.

İklim finansmanının çiftçiye ulaşması da başlı başına bir sınavdır. Bir üreticinin ihtiyacı, raporlarda kalan bir fon taahhüdü değildir. Tarlasına uygun sulama altyapısı, iklim riskine dayanıklı üretim bilgisi, erişilebilir teknoloji, ürün kaybını azaltacak depolama ve gelirini koruyacak sigorta ister. Bu imkânlar sağlanmadan çiftçiden iklim değişikliğine uyum beklemek, sorumluluğu en az imkâna sahip olana yüklemektir.

Çiftçi yalnızca iklim krizinden etkilenen biri değildir; çözümün de önemli bir ortağıdır. Üreticiyi ve üretici örgütlerini karar süreçlerine katmadan hazırlanan politika, sahada karşılık bulmakta zorlanır. Tarım ve Orman Bakanlığı ile iklim politikalarını yürüten kurumların su, toprak, orman, gıda güvenliği ve kırsal kalkınma alanlarında ortak hedefler belirlemesi gerekir. Tarımın zirvede birkaç oturumda görünmesi başlangıçtır; belirleyici olan, üreticinin ihtiyaçlarının uygulama gündemine ne ölçüde girdiğidir.

Mavi Bölge’de alınan kararların Yeşil Bölge’de dile getirilen ihtiyaçlarla buluşması, oradan da tarlaya, pazara ve sofraya ulaşması gerekir. Bir kararın değeri, metinde yer almasıyla değil, hayatı değiştirmesiyle ölçülür. Çiftçi için bu; suya erişim, makul maliyet, ürününü koruyacak altyapı ve emeğinin karşılığını alabileceği bir üretim düzenidir. Tüketici içinse güvenilir gıdaya erişim ve fiyat istikrarıdır.

Son söz: Antalya’nın turizm ve tanıtım kazanımı elbette önemlidir. Ancak zirvenin kalıcı mirası, otellerdeki dolulukla sınırlı kalmamalıdır. Asıl miras; Türkiye’de güçlenen su altyapısı, iklime dayanıklı üretim, çiftçiye ulaşan finansman ve korunan tarım arazileri olmalıdır. Antalya’nın kazancı Anadolu’daki üreticiye, iklim diplomasisindeki görünürlük de tarladaki somut yatırıma dönüşmelidir.

Antalya’da dünya temsilcileri konuşurken Anadolu’da çiftçi yağışı, suyu, girdi maliyetini ve ürününün değerini düşünüyor. Bu iki gündem birbirine yaklaştığında COP31 gerçek anlamda sonuç üretmiş olacak. İklim mücadelesi yalnızca konferans salonlarında değil; tarlada, su havzasında ve sofrada kazanılır. Türkiye’nin ev sahipliği, çiftçinin geleceğine dokunan kararlara dönüşürse Antalya’dan geriye yalnızca sözler değil, güçlü bir tarımsal miras kalır.

Mühendisliği, toprağı ve üretimi merkeze koyan bir anlayışla yineliyoruz: Geleceğin iklim mimarisi salondaki süslü cümlelerle değil, tarladaki suyla, topraktaki karbonla ve üreticinin alnındaki terle inşa edilecektir. 

Antalya’nın mirası, sözlerimizden büyük olmalıdır.

Kalın sağlıcakla…