Tarım 5.0'a koşuyoruz, peki insanlık nereye gidiyor?
Bir dönem tarımın gücü öküzdü. Sonra bu güce traktör eklendi. Hemen ardından gübre, ilaç, sulama sistemleri ve mekanizasyon devreye girdi.
Bugün ise yeni bir dönemin eşiğindeyiz.
Artık tarımın geleceğini belirleyecek olan şey ne daha büyük traktörler ne de daha güçlü makineler olacak. Yeni dönemin anahtarı veri, yapay zekâ ve uzaktan algılama teknolojileri…
Dünya tarımı sessiz ama çok büyük bir dönüşüm yaşıyor.
Tarlalar artık sadece tohum ekilen alanlar değil; milyonlarca verinin toplandığı açık hava laboratuvarlarına dönüşüyor. Uydu görüntüleri, dronlar, toprak sensörleri, yapay zekâ destekli karar sistemleri ve nesnelerin interneti sayesinde üretici artık tarlasının her metrekaresini ayrı ayrı analiz edebiliyor. Hastalık çıkmadan görülebiliyor, su stresi oluşmadan tespit edilebiliyor, verim daha hasat yapılmadan tahmin edilebiliyor…
Yeni dönemin eşiğinde insanlık tarihinin belki de en ilginç dönemlerinden birini yaşıyoruz.
Bir tarafta teknoloji odaklı yapay zekâ destekli tarım sistemleri ve sensörlerle donatılmış akıllı tarlalar...
Diğer tarafta ise açlık, yetersiz beslenme ve gıdaya erişemeyen milyonlarca insan...
Peki burada bir çelişki yok mu?
Tarım tarih boyunca insanlığın en temel faaliyetlerinden biri oldu. Bir dönem toprağı öküzle sürdük, sonra traktörle tanıştık. Ardından gübre, ilaç, sulama ve mekanizasyon geldi. Şimdi ise Tarım 5.0 konuşuluyor.
Ancak tüm bu teknolojik gelişmelere rağmen dünyada 800 milyondan fazla insan hâlâ açlık çekiyor.
Sorun üretim eksikliği olsaydı bunu anlamak mümkündü. Ama gerçekler farklı.
Dünyada her yıl üretilen gıdanın yaklaşık üçte biri, yani 1,3 milyar tonu daha sofraya ulaşmadan kayboluyor ya da çöpe gidiyor. Türkiye’de ise yıllık yaklaşık 128 milyon tonluk bitkisel ürünün yaklaşık yüzde 15’ine (19 milyon ton) denk gelen gıda israf ediliyor. Demek ki mesele üretim değil; yönetim, paylaşım ve adalet meselesidir.
Bugün tarımın önündeki en büyük sorunlardan biri de budur. Bir yandan çiftçiye “daha fazla üret” diyoruz. Diğer yandan üretilenin önemli bir kısmını çöpe atıyoruz.
Bir yandan kırsalda üreticiyi desteklediğimizi söylüyoruz. Diğer yandan gençler tarımdan uzaklaşıyor, köyler boşalıyor ve üretim yapan nüfus her geçen yıl yaşlanıyor.
Bir yandan teknolojiye yatırım yapıyoruz. Diğer yandan teknoloji kullanabilecek insan kaynağını yetiştiremiyoruz. Bugün sahada hâlâ internet erişimi olmayan köylerimiz var. Hâlâ toprak analizini düzenli yaptırmayan işletmelerimiz var. Hâlâ veriyi okuyabilecek insan kaynağı eksikliğimiz bulunuyor. Bu nedenle geleceğin en değerli tarım çalışanı yalnızca ziraat mühendisi olmayacak.
İşte tam burada Tarım 5.0’ın en kritik noktası karşımıza çıkıyor. Geleceğin tarımında belirleyici olan teknoloji değil, teknolojiyi kullanabilen insan olacaktır.
Çünkü yapay zekâ toprağı tanımaz. Dron çiftçinin yaşadığı ekonomik sıkıntıyı bilmez. Sensörler üreticinin borcunu hesaplayamaz. Bunları ancak insan yapabilir…
Bu nedenle geleceğin tarımı sadece dijitalleşme projesi değildir. Aynı zamanda eğitim, kırsal kalkınma ve insan kaynağı projesidir. Bugün birçok kişi tarımın geleceğini robotlarda arıyor. Oysa geleceğin en değerli yatırımı hâlâ insandır.
Veriyi okuyabilen ziraat mühendisi...
Uydu görüntülerini yorumlayabilen agronomist...
Sensörden gelen bilgiyi ekonomik değere dönüştürebilen danışman... İşte geleceğin tarımını bunlar yönetecek.
Ancak bütün bunlardan önce çözmemiz gereken başka bir mesele daha var: Gıda ile olan ilişkimizi yeniden tanımlamak. Çünkü soframıza gelen bir ekmeğin maliyeti yalnızca un, su ve elektrik değil. O ekmeğin içinde çiftçinin alın teri var. Toprağın bereketi var. Yeraltı suyunun geleceği var. Biyolojik çeşitliliğin korunması var. Ve en önemlisi gelecek nesillerin hakkı var.
Bugün ucuz sandığımız birçok ürünün gerçek bedelini aslında çocuklarımız ödüyor.
Toprağı tüketerek...
Suyu kirleterek...
Kırsalı boşaltarak... Ve tarımı sadece ekonomik bir faaliyet olarak görerek...
Bu yüzden tarım politikalarının temel amacı yalnızca üretimi artırmak olmamalıdır. Amaç; daha az suyla daha fazla verim almak, daha az girdiyle daha kaliteli üretmek, daha az israfla daha fazla insanı doyurmak olmalıdır. Çünkü geleceğin dünyasında asıl rekabet teknolojiye sahip olmak değil, sürdürülebilir üretim sistemleri kurabilmek olacaktır.
Tarım 5.0 bize büyük fırsatlar sunuyor.
Ancak unutmayalım:
Yapay zekâ açlığı çözemez.
Dronlar adaleti sağlayamaz.
Sensörler vicdan üretemez…
Bunları ancak insan yapabilir. Ve insanlık teknoloji kadar vicdanını da geliştirebildiği gün, işte o zaman gıda krizini gerçekten çözmüş olacağız.
Son söz: Geleceğin tarımında kazanan; en büyük traktöre sahip olan değil, teknolojiyi, toprağı ve insanı aynı denklemde buluşturabilenler olacaktır.
Kalın sağlıcakla…
